3 oktober 2016
3 okt. 2016

De impact van de geschiedenis

Charles Esche, directeur Van Abbemuseum

Elke stad krijgt het museum dat bij haar past.

Charles Esche, directeur van het Van Abbemuseum vindt Eindhoven een prachtige, eigenzinnige stad. Charles: "Het is een stad die een andere kant opgaat dan de rest van Nederland. Een stad die zichzelf heeft ontdekt en uitgevonden. Dat geldt ook voor het Van Abbemuseum. Hier hoef je niet representatief te zijn, Brabants of Eindhovens; of een bepaalde stroming in de kunst te volgen. Het Van Abbemuseum is een vrijplaats voor kunstenaars."? Charles is vriendelijk, toegankelijk en ook eigenzinnig. Met een duidelijk verhaal. Voor ingewijden wellicht bekende kost, voor anderen minder. Wat hij zegt schuurt en blijft hangen. En laat dat nou net de bedoeling zijn.

In een radio-interview zei je twee dingen: dat musea niet bang moeten zijn om ook de duistere kant van de geschiedenis te laten zien en ook dat musea meer bezig moeten zijn met het Nederland van nu. Wat hebben die twee dingen met elkaar te maken?
"Met de duistere kant bedoel ik vooral de koloniale tijd, de zeventiende eeuw. Nederland maakte een bloeiperiode door op het gebied van handel, wetenschap en kunst. Toen is de basis gelegd voor onze huidige economie en welvaart. Een voorspoedige, mooie tijd maar er was ook een andere kant. Zoals onze rol in de slavernij. En in veel overzeese gewesten was er geen sprake van vrije handel maar vertoonde men een imperialistische houding en werden bevolkingsgroepen onderdrukt. In de meeste musea, zoals het Rijksmuseum vind je vooral de rijkdom terug die is voortgekomen uit die tijd. Een museum is het geheugen van een maatschappij en moet eerlijk zijn tegenover haar bezoekers. Zowel de duistere als de lichte kant van de geschiedenis moeten tot uiting komen in haar collecties en tentoonstellingen."

Bezig zijn met 'het Nederland van nu'. Wat bedoel je daar mee?
"In het vooral benadrukken van de mooie kant van de geschiedenis, schuilt volgens mij een deel van de problemen die?we nu ondervinden in onze multiculturele samenleving. Autochtone Nederlanders zijn zelf slachtoffer geworden van de repressie die in de Gouden Eeuw plaatsvond. Want hoe moet je leven in een maatschappij met verschillende bevolkingsgroepen die in het verleden onderdrukt zijn? We leven niet meer in een homogene samenleving. Er is fragmentatie gaande op verschillende niveaus. Mensen hebben hun eigen geschiedenis, hun eigen ervaringen en referentiekaders. Ze hebben een eigen kijk op de wereld met eigen waarheden. Er is een enorme diversiteit aan religies, etnische groeperingen, achtergronden maar ook in basale dingen zoals het gebruik van de media. Dat andere perspectief verdient ook een plek in een museum."

In welke zin zijn wij dan slachtoffer?
"We komen in de problemen omdat we de verbinding met de andere inwoners in ons land moeilijk kunnen maken. Dat kan alleen als we de duistere kant van onze geschiedenis onderkennen; ten opzichte van onszelf maar ook tegenover de ander. Wij zijn niet beter of slechter, we hebben alleen een andere geschiedenis. Deze onderlinge verschillen kunnen een rijkdom zijn maar wij zijn slachtoffer omdat wij nog steeds aannemen dat onze geschiedenis ons voornamelijk veel goeds heeft gebracht. Als je zo redeneert, kan het 'nu' alleen nog maar een verslechtering zijn ten opzichte van dat 'rijke' verleden."

Waar baseer je de veronderstelling op dat wij geen realistische kijk hebben op het verleden?
"Als je kijkt naar een kunstenaar als Mondriaan zie je dat hij een wereld schetst die goed geordend is met vierkanten en strakke lijnen. Hij laat het ideaalbeeld zien van overzicht en structuur. Hetzelfde ideaal dat gold in de koloniale tijd. Alsof je in een vliegtuig zit en over de polders kijkt. Wij herkennen dit beeld van de moderne kunstenaar en waarderen zijn streven naar perfectie. We vergeten tegelijkertijd om de wereld ook vanaf de grond te bekijken; met de voeten in de klei. Hoe ervaren we de werkelijkheid dan? Dan ervaren we ook imperfectie. We worden onrustig en angstig omdat we datgene dat niet in het moderne, perfecte ideaalbeeld past, ervaren als een bedreiging. Terwijl het juist een nieuw perspectief is waarnaar we nieuwsgierig zouden moeten zijn. Waarmee we ons meer zouden moeten verbinden."

Is het niet van alle tijden om angstig te zijn over de tijd waarin je leeft en onzeker te zijn over de toekomst?
"Het is voor een deel van alle tijden maar er is een versnelling aan de gang. Andere culturen zijn duidelijker aanwezig dan ooit tevoren. Dat heeft invloed op ons leven. Mijn verhaal gaat vooral over het nu. Niet zozeer over de toekomst. Hoe gedraag je je nu tegenover de verschillende mensen waarmee je in contact komt."

Als we de duistere kant van onze geschiedenis meer erkennen, wat verandert er dan??
"Het maakt iets los, zorgt dat je je rustiger gaat voelen. Als je je eigen geschiedenis kent en weet dat perfectie niet bestaat, zul je een betere verstandhouding met de ander krijgen omdat je minder snel oordeelt. Dat is ook de taak van een museum: bewustwording en reflectie. Het Van Abbemuseum is een instelling van de moderne tijd, van het recente verleden. Een periode van 100 jaar waarover wij als museum een ander verhaal vertellen met kunstenaars uit Indonesië of Suriname die wonen in het Nederland waarin iedereen zich kan herkennen. Wij brengen culturen samen zonder dat ze hun eigen kracht verliezen. Dat is de boodschap die wij als museum uitdragen."

De rol van een museum is dus belangrijker dan ooit??
"Door met het verleden bezig te zijn, bepalen we onze identiteit als samenleving. Zonder kennis van het verleden gaat een samenleving aan selectief geheugenverlies lijden. Het weergeven van de geschiedenis en het interpreteren ervan is echter niet gemakkelijk. Daarbij spelen historici en zeker ook musea inderdaad een grote rol."

Wordt vervolgd...



Joris van Dijk, registeraccountant en adviseur accountancy

Joanknecht loopt voorop met Online Business Coaching

Brainport Assembly B.V.

VACATURE: Teamleider Metaal (full-time)

Caffè Valente

Op de koffie bij... EHVEN

Unieke koffiebeleving voortaan ook bij nieuwe kantoorconcept in hartje Lichtstad.

Summa College zet nieuwe Nissan e-NV200 in

Samenwerking Summa College en Driessen Autogroep

Uitbreiding wagenpark Summa College: 100% elektrisch.

RealFood Restaurant Revolution

Gezond en natuurlijk eten. Maar waar?

Eigenaarsduo uniek restaurant streeft naar opening in augustus 2015.

Op de koffie bij...

Beekman & Beekman

Het gezelligste grand café van Deurne.