• Brandpreventie: bewust zijn van risico’s op pootjes
29 januari 2014
29 jan 2014

Brandpreventie: bewust zijn van risico’s op pootjes

Wat hebben ratten en muizen met brand en brandpreventie te maken? Niets zullen veel mensen zeggen. Plaagdierexperts weten wel beter. Met een beetje kennis van knaagdieren kan veel schade worden voorkomen en kan de kans op brand in bedrijfsgebouwen, woningen, schuren en stallen aanzienlijk worden verminderd.

Het Bouwbesluit (2012) bepaalt in Afdeling 3.10 dat: Een te bouwen of een bestaand bouwwerk is zodanig dat het binnendringen van ratten en muizen wordt tegengegaan. Scheidingswanden mogen geen openingen bevatten die groter zijn dan 0,01 meter. In relatie tot plaagdierbeheer worden (nog) geen nadere regels gesteld. Knaagdieren eten als omnivoren bijna alles en dus zijn ze bijna overal te vinden waar voedsel is en waar ook schuil- en nestelgelegenheid te vinden is. In de omgeving van mensen dus. Ratten en muizen zijn niet voor niets cultuurvolgers. Wat dat voedsel betreft zijn ze bepaald niet kieskeurig, want ook van afval kunnen ze geen genoeg krijgen. Maar er is nog een reden waarom knaagdieren knagen. De tanden van knaagdieren groeien continue door en wanneer ze niet afslijten groeien die tanden als olifantstanden door de kaken heen. Een langzame dood is daarvan het gevolg. Knagen moet en knaagdrift is daarvan het gevolg. Hout, kunststoffen, loden pijpen. Elektrische kabels schijnen voor ratten en muizen een lekkernij te zijn. Vooral in schakelkasten kunnen ze veilig knagen met kortsluiting als gevolg. Kortsluiting is een veelvoorkomende oorzaak van brand maar aan knaagdieren als veroorzakers wordt meestal niet gedacht. Een ander nadeel is dat de daders meestal op het kerkhof liggen en in het geval van knaagdieren worden de daders letterlijk gecremeerd. En toch is de bewijsvoering wel degelijk overtuigend. Een voorbeeld. In 2011 ontstond kortsluiting in de zender van de Wereldomroep op Bonaire en na demontage bleek de dader nog tussen de draden en printplaten aanwezig te zijn. Gedood door elektrocutie. Een uiterst gevaarlijk knaagrisico haalde een paar maanden geleden de wereldpers en terecht. Een stroomstoring in de kernreactor in Fukushima bleek te zijn veroorzaakt door ratten, die als daders werden aangetroffen in schakelkasten. De koeling van basins met afgewerkte uraniumstaven moest een aantal malen worden onderbroken.

Mensen
Maar…. de echte en verantwoordelijke daders zijn toch altijd weer mensen die het gedrag van knaagdieren onvoldoende kennen en op waarde schatten en die nalaten om preventieve maatregelen te nemen. Met een beetje kennis van knaagdieren kan veel schade worden voorkomen en kan de kans op brand in bedrijfsgebouwen, woningen, schuren en stallen aanzienlijk worden verminderd. En hoge kosten kunnen daarmee worden voorkomen! Bij veel branden kan de precieze oorzaak niet worden vastgesteld. Is er in die gevallen dan sprake geweest van pyromanie? Van vandalisme? Was de oorzaak zelfontbranding? Is verstrooidheid of beginnende dementie van bewoners in het spel? Bewoners? Hebben we het dan over risicogedrag van mensen? Of van knaagdieren? Kennen gebouwbeheerders en pyroprofessionals de biologie en de leefgewoonten van deze medebewoners eigenlijk wel? Kennen we de risico’s van hun verborgen gedrag? Wanneer we knaagdieren gaan opmerken zijn populaties meestal al erg groot. Kijken we bij onze inspecties van gebouwen, woningen, stallen en schuren naar deze risico’s op pootjes? Informeert de brandweer routinematig naar de aanwezigheid van een plaagdierbeheersplan? Is brandpreventie wel zo integraal georiënteerd als we denken? Het zijn vragen die meestal niet afdoende beantwoord worden. De brandweer is tot op de dag van vandaag onvoldoende op de hoogte van de risico’s die de aanwezigheid van knaagdieren met zich meebrengen. Wanneer andere bewijzen niet kunnen worden aangetoond kunnen indirecte aanwijzingen duiden op ratten en muizen als mogelijke veroorzakers van kortsluiting en brand. Om de knaagrisico’s of oorzaken van brand te kunnen vaststellen zouden de volgende vragen moeten worden beantwoord:
- Bestaat er een plaagdierpreventieplan voor het getroffen pand?
- Zijn er uitwerpselen, buiksmeer en knaagschade aantoonbaar in onverbrande ruimten?
- Zijn er verkoolde resten van ratten of muizen aantoonbaar?
- Zijn er aangeknaagde kabels aanwezig? De zwarte rat, de bruine rat en de huismuis zijn cultuurvolgers. Waar mensen gaan wonen, volgen deze succesvolle knaagdieren. In onze woningen en gebouwen vinden zij schuil- en nestelgelegenheid en voedsel. Ze huizen in riolen, in spouwen, in leidingkokers en in on-bereikbare holle ruimten. Ze genieten van ons afval. Ze kennen de weg in onze voorraadkasten. Ze kennen onze werk- en rusttijden en genieten van hun maaltijden wanneer wij mensen al lang van tafel en in bed zijn. Een formidabel knaagvermogen stelt knagers in staat om slimme en verborgen doorgangen in bouwmaterialen te maken. Bevers kunnen hele boomstammen doorknagen. Zo knagen ratten en muizen zich van kruipruimten in spouwen, van spouwen tussen dakplaten, van spouwen in onze woon- en werkvertrekken. In serviceruimten, in meterkasten en in computerkamers. Zo komen ze van dossierkast in voorraadkast. Na de maaltijd daar zijn kabels uiterst geschikt als nagerecht. Levende bomen of kabelbomen. Het maakt geen verschil want….. knagen moet! Kortsluiting is het gevolg. Preventie van knaagdieren staat dus ook gelijk aan brandpreventie.

Facilitaire kosten
Rekenkamers, accountants en lijnmanagers zijn terecht alert op mogelijkheden om overheadkosten te kunnen beperken. Het gaat dan meestal om personeelskosten en scherpe inkoop van goederen en diensten. Op het gebied van plaagdierbeheersing is er ter zake kundige expertise nodig om diensten verantwoord te kunnen inkopen. Door het ontbreken hiervan gebeurt het vaak dat ondoelmatige diensten worden ingekocht. Tegen het advies van een professioneel plaagdierbeheersbedrijf in wordt nog al te vaak door opdrachtgevers geëist dat vergiftigde lokazen worden geplaatst omdat alleen zo zichtbaar is dat er daadwerkelijk bestreden wordt in plaats van het uitvoeren van planmatige inspecties. Ook vaak komt het voor dat betaald wordt voor diensten die eigenlijk overbodig zijn, terwijl aan de andere kant wordt afgezien van diensten die zeer noodzakelijk zijn. In beide gevallen zijn opdrachtgevers te duur uit. Enerzijds omdat onnodig wordt bestreden, anderzijds omdat niet bestrijden later leidt tot hoge kosten voor schade en herstel van die schade. Het is daarom verstandig dat tijdens de bouw onafhankelijke experts worden ingeschakeld om de veiligheid van beton en dragende constructies te beoordelen, om elektrische installaties en liften te keuren en om de brandveiligheid te beoordelen. Het is even verstandig om onafhankelijke experts te laten adviseren wanneer maatregelen nodig zijn om plaagdieren duurzaam en dus langdurig buiten de deur te houden.

Voedingsbodems
Plaagdieren kunnen leven van een grote variëteit van organische voedingsbodems. Enkele bouwgerelateerde voorbeelden zijn hout en bouwvilt. In tegenstelling tot gespecialiseerde insecten zijn knaagdieren, huismuis, zwarte rat en bruine rat, omnivoren die niet kieskeurig zijn en bijna alle substraten aanknagen. Knaagdieren moeten knagen. Wanneer ratten en muizen eenmaal binnen zijn, knagen zij zich een weg door het hele gebouw heen. Het is daarom eerder regel dan uitzondering dat muizen een nieuw gebouw al hebben betrokken voordat de officiële oplevering een feit is. Daarna zorgen de menselijke bewoners voor voldoende voedsel. Bouwkundige wering en systematische hygiëne is de enige duurzame oplossing van problemen. In het ideale geval begint bouwkundige wering al bij het ontwerp van gebouwen en de keuze van de vorm en de kwaliteit van de bouwmaterialen. Schuine vensterbanken voorkomen dat vogels kunnen landen. Ditzelfde geldt voor dakconstructies, nissen en gevels. Compartimentalisatie van gebouwen voorkomt dat dieren zich onbelemmerd kunnen verspreiden. Roosters in buiten- en binnenmuren moeten mouseproof zijn. Om die reden zijn ze dus ook brandwerend. De belangrijkste knaagdieren die in gebouwen kunnen voorkomen zijn de huismuis (Mus musculus L.), maar ook de bruine rat (Rattus norvegicus Berkenhout) en de zwarte rat (Rattus rattus L.). Ook de bosmuis (Apodemus sylvaticus L.) kan in gebouwen voorkomen, maar dan vooral als tijdelijke gast in het najaar. Populaties van knaagdieren kunnen zich vaak explosief uitbreiden en veroorzaken dan schade en overlast. Knaagdieren kunnen naast een brandrisico ook schade aan de gezondheid veroorzaken omdat ze vectoren van ziekten bij mens en dier zijn. Voedselvoorraden worden door uitwerpselen en urine ongeschikt voor consumptie. Graverijen veroorzaken verzakkingen. Knaagschade aan bouwmaterialen is de oorzaak van onkosten. Het zijn slechts een aantal voorbeelden van de problemen die knaagdieren in gebouwen kunnen veroorzaken. Het zijn problemen die door wering en preventie verregaand kunnen worden voorkomen. Zo kunnen ventilatieopeningen in buitenmuren maar beter max. 0,5 cm breed zijn. Het Bouwbesluit schrijft 1 cm voor en dat is voor muizen voldoende om te passeren. Doorvoeropeningen van leidingen moeten zorgvuldig worden afgedicht, evenals gaten en kieren in muren en bij deuren en ramen. Rommelhoekjes moeten worden ontrommeld. Afsluitbare vuilcontainers beperken het voedselaanbod evenals het onbereikbaar bewaren van voedingsmiddelen. Het zijn voorbeelden van maatregelen die kunnen worden genomen om overlast en brand te voorkomen. Regelmatige monitoring is het middel om de effectiviteit van preventieve maatregelen te kunnen beoordelen en corrigeren.



Mercuri Urval is een internationale adviesorganisatie

Het corporate gevoel van een sympathieke headhunter

Als je een interview hebt bij Mercuri Urval met Marcel L’Herminez, komen er spontaan drie vragen bovendrijven.

Coenen Concept bouwt tandartspraktijk in Veldhoven

‘Interieur draagt bij aan optimale dienstverlening 5504 Mondzorg’

‘Niets is onmogelijk’. Dat is het motto van Lars van Breukelen.

Mkb’ers ontdek het internationaal talent in de regio!

What about the spouses?

Eindhoven gloeit nog na van twee prachtige, drukbezochte evenementen: DDW en Glow. De regio leeft en bruist, bloeit en groeit, onderneemt en innoveert en de toekomst lacht ons tegemoet.

De duidelijke meerwaarde van Ergon-medewerkers

‘Ik zou willen dat ik er meer kon aannemen’

Bij het horen van de naam Ergon, denken veel mensen al snel aan de schoffelaars in de gemeenteplantsoenen.

Meten is weten

Nul40 on- en offline mediabureau in Eindhoven

‘Onze klanten hebben altijd rechtstreeks contact met senior adviseurs’

Wim van Wessel maakt Wesco toekomstbestendig

Eigenwijze visie en werkwijze werpen vruchten af in schoonmaakbranche

De schoonmaakbranche is volop in beweging.