• Grip op circulair bouwen
02 december 2016
02 dec 2016

Grip op circulair bouwen

Als vastgoedeigenaar heeft u plannen om uw vasttgoed-portefeuille aan te passen: een grootschalige renovatie,wellicht een nieuwbouwproject. Aan de vergadertafel worden de doelen en ambities besproken en duurzaamheid is een thema dat daarbij centraal staat. Anno 2016 kunnen we hier natuurlijk niet meer omheen, dus wordt de ambitie gesteld om een duurzaam gebouw neer te zetten. 

Dit zal immers niet alleen leiden tot een lagere energierekening en minder CO2-uitstoot, duurzaamheid draagt namelijk ook bij aan de productiviteit en gezondheid van de eindgebruikers. Plotseling roept er iemand: wat dachten jullie van een circulair gebouw? Circulair, wat is dat? De dagen en weken hierna raakt u verstrikt in de talloze containerbegrippen en discussies die de kern van de opdracht maar niet willen raken. Waar te beginnen? Wat is toch circulaire economie en hoe kunt u het zodanig toepassen dat het een meerwaarde oplevert en past binnen de opgave? In dit artikel nemen wij u mee in een korte overview ‘circulaire economie in de bouw vanuit het perspectief van Brink Groep’.

NUT EN NOODZAAK VAN CIRCULAIRE ECONOMIE IN DE BOUW

Als u een presentatie over circulaire economie heeft bijgewoond en een beetje heeft opgelet is de nut en noodzaak van deze nieuwe economie u vast en zeker niet ontgaan. Wij zullen het bij deze nog een keer voor u herhalen: de snelheid waarmee de wereldbevolking groeit en de toenemende mate van grondstoffenverbruik door economische groei zal nog deze eeuw leiden tot een tekort aan grondstoffen. Dat is catastrofaal aangezien wij zonder grondstoffen de huidige levenstandaarden niet kunnen behouden. Waar energie nog opgewekt kan worden uit natuurlijke bronnen zullen grondstoffen na verbruik gewoonweg opraken. De problematiek van grondstoffenschaarste is een tikkende tijdbom en de vraag is nu hoe we die onschadelijk kunnen maken.

Uit berekeningen van Global Footprint Network is gebleken dat de wereldbevolking in 2016 al vóór 8 augustus datgene dat de aarde in een jaar tijd voortbrengt, uit haar ‘voorraad’ heeft onttrokken. Dit fenomeen wordt Earth Overshoot Day genoemd. In 2015 was dit nog op 13 augustus. In 1970 was dit op 23 december. Wanneer we op deze manier blijven leven en gebruiken, zijn er vanaf 2050 per jaar bijna drie planeten nodig.

Al vanaf 1972, het jaar waarin de Club van Rome in het rapport ‘De grenzen aan de groei’ de uitputtingsproblematiek aankaartte, pretenderen wetenschappers en milieudeskundigen dat milieubewustzijn noodzakelijk is voor een duurzame toekomst1. In de decennia die daarop volgden zijn verschillende stromingen binnen het duurzaamheiddenken de revue gepasseerd: ‘Cradle to Cradle’, ‘Natural Kapitalism’, ‘Biomimicry’, ‘Industrial Ecology’, ‘Performance Economy’, ‘Biobased Economy’ en ga zo maar verder. Het is dan ook niet vreemd dat de circulaire economie nu de benodigde aandacht binnen de bouwsector opeist. De circulaire economie is eigenlijk meer een combinatie van meerdere duurzaamheidstheorieën dan een nieuw concept. Met de benodigde lading van deze voorafgaande duurzaamheidstheorieën begint het kwartje dan eindelijk te vallen. In een notendop: de aarde is eindig en als de bevolkingsgroei, consumptiegroei en huidige (lineaire) consumptiepatronen gestaag door blijven gaan, zullen we nog in deze eeuw naast drastische klimaatverandering ook te maken hebben met enorme grondstoffenschaarste. We hebben hier te maken met een van de grootste uitdagingen van de eeuw, aangezien grondstoffenschaarste een bedreiging vormt voor onze huidige levensstandaard. Om deze problematiek tijdig het hoofd te bieden schetst het concept van de circulaire economie een oplossingsrichting in de vorm van systeeminnovatie die zich richt op een balans tussen economie en ecologie. Een oplossingsrichting die niet alleen rekening houdt met een duurzame toekomst en maar ook of projecten rendabel zijn. Het creëren van een economie die regeneratief omgaat met grondstoffen door het sluiten van materialenkringlopen: de circulaire economie.

Dat de circulaire economie naast ecologische voordelen ook commerciële voordelen kan bieden2, schetst TNO in het rapport ‘Kansen voor de circulaire economie in Nederland’. De potentie van de circulaire economie voor de Nederlandse economie wordt geschat op een jaarlijks besparingseffect van €7.3 miljard euro en een werkgelegenheidscreatie van 54.000 banen (3).

Mede om deze redenen heeft de bouwsector het concept van circulaire economie met open armen ontvangen.
Voor de sector niet alleen noodzakelijk, maar tegelijkertijd ook een enorme kans. De bouwsector speelt als
grondstof intensieve sector namelijk een grote rol bij de omschakeling naar een circulaire economie. Zo blijkt de Nederlandse bouwsector verantwoordelijk te zijn voor zo’n 50% van het nationale grondstoffenverbruik en heeft 40% van het afval betrekking op bouw- en sloopafval. Jaarlijks worden er talloze seminars gehouden waar overheden, kennisinstellingen en marktpartijen bij elkaar komen om het concept handen en voeten te geven en nog belangrijker: om het concept in te zetten in de praktijk. Dat laatste blijkt nog niet zo eenvoudig, maar de initiatieven zijn volop aanwezig. Zo hebben bijvoorbeeld steden als Amsterdam, Rotterdam en Utrecht zich al omgedoopt tot ‘cirkelsteden’, experimenteren overheden en marktpartijen met Green Deals en ontvangen renovatieprojecten als het kantorencomplex van Alliander enorme media-aandacht. De markt is in beweging, het maatschappelijk belang begint door te dringen en de wil om met circulaire economie aan de slag te gaan, is volop aanwezig. Als experts merken we echter veel terughoudendheid en ook onwetendheid van marktpartijen om hier concreet mee aan de slag te gaan. De wil is er wel, maar men weet vaak niet hoe. Daarmee ontstaat een enorme behoefte naar handvatten en communicatiemiddelen om circulair bouwen handen en voeten te geven. Bij elke vastgoedopgave blijkt het een kwestie van lef tonen en experimenteren. Is de stap naar een circulair bouwproject dan echt zo ingewikkeld?

BRINK GROEP

In eerste instantie zouden wij die vraag met een nee willen beantwoorden, maar de praktijk wijst vaak anders uit. Net zoals duurzaamheid is complexiteit ook een begrip dat in de bouw niet weg te denken is. Brink Groep ziet het als haar taak grip te krijgen op de complexiteit van bouw- en vastgoedopgaven en ingewikkelde vraagstukken te vertalen naar concrete oplossingen. Wij zien duurzaamheid als onderdeel van een totaalpakket. Circulaire economie kan bij deze vertaling een van de oplossingsrichtingen zijn, waarbij heldere kaders gesteld worden op basis van visie en ambitie. Het is een uitdaging om een balans te vinden tussen het ideaalbeeld en de passende oplossing. Deze balans kan op verschillende manieren gevonden worden. Wij geven u graag een aantal handvatten, waarmee u in uw organisatie aan de slag kan.

1. Innovatie door samenwerking (triple helix)
Samenwerking is de sleutel tot een circulaire economie. Aangezien we het hebben over een systeemverandering is het nodig dat elke partij in de keten meedenkt aan systeeminnovatie. In plaats van het traditionele vingerwijzen en afwachten op diegenen die het voortouw nemen, zullen we gezamenlijk randvoorwaarden moeten scheppen waarbinnen innovaties tot stand kunnen komen. Een systeemverandering zal zich conform de markt geleidelijk gaan ontwikkelen. Om hierin ervaring op te doen, heeft Kontek, onderdeel van Brink Groep, zich aangesloten bij coöperatie De Ombouw. Een samenwerking van diverse deskundigen in de belangrijkste vakgebieden binnen de bouw. Doelstelling van De OMbouw is om circulair te slopen (hoogwaardig te demonteren) en te bouwen. Niet alleen door granulaat toe te passen, maar door veel meer complete elementen te hergebruiken in het nieuwbouwproces. Op dit moment werkt De OMbouw aan een circulaire villa. In Amersfoort wordt het Lichtenberg-ziekenhuis gesloopt en op de plek van het ziekenhuis, wordt een villawijk gebouwd. Van vrijkomende materialen uit het ziekenhuis wordt door De OMbouw een villa gerealiseerd in deze gebiedsontwikkeling. Vanaf de start van de samenwerking, is het motto: ‘we maken samen het project’. Elke ketenpartner is vanaf de initiatieffase volop betrokken bij het project. Op die manier wordt de bouwketen op zijn kop gezet en krijgt iedere partner een andere rol. Dit is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. In de praktijk blijft het moeilijk voor partijen om uit de comfortzone te stappen en een andere rol aan te nemen. Hierdoor vallen partijen mogelijk terug in hun oude rol. Het is van belang dat hiervoor gewaakt wordt.

2. Slimme businessmodellen in gesloten kringlopen
In de huidige economie bestaat een overgroot deel van onze businessmodellen uit lineaire patronen: we halen
grondstoffen uit de grond, maken daar producten van, gebruiken die producten en gooien die vervolgens weer weg. Dit businessmodel is feitelijk verspillend aan de voorkant en vervuilend aan de achterkant. Partijen in de afval-/en sloopsector profiteren hiervan, doordat zij worden betaald om afval op te halen én het te verkopen na de verwerking. Met deze ‘dubbele businesscase’ zijn diverse partijen slapend rijk geworden. Dat kan anders. Door meer nadruk te leggen op de restwaarde van een product, zal de gebruikslevenscyclus hiervan veranderen. In de huidige economie zijn we gewend om na de gebruikslevenscyclus van een product of gebouw het weg te gooien of af te stoten. In een circulaire economie behouden producten hun waarde. Hierdoor ontstaat een financiële incentive in de vorm van restwaarde. In de toekomst zullen gebouwen elementen bevatten die makkelijk demonteerbaar zijn en hergebruikt kunnen worden. Deze elementen zullen dan ook de waarde van de gebouwen verhogen aan het einde van de gebruikslevensduur.

3. Inzetten van de lokale economie
Tot nu toe hebben we in dit artikel de nadruk gelegd op het woord ‘circulair’. Echter draait de circulaire economie natuurlijk om het creëren van een nieuw type economie. De lokale economieën spelen dan ook een grote rol, waarbij het de uitdaging is om deze meer autarkisch te maken met zo min mogelijk afhankelijkheid van externen. Het is van belang dat het gebouw past bij het DNA van de regio. Een gebouw dat zich schikt naar het DNA van de regio, maakt gebruik van materialen, middelen en mensen uit de nabije omgeving of historische gebouwen die een nieuwe functie krijgen. Naast energiebesparing en emissiereductie, kan dit zorgen voor een beter gemeenschapsgevoel, bewustwording van grondstoffengebruik, het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid, en mogelijkheden voor reparatie en hergebruik.

4. Van Businesscase naar Value-case
In een circulaire economie zal met meerdere financiële factoren rekening gehouden worden dan doorgaans in een traditionele business case wordt gedaan. Er is behoefte aan een verbreding van deze business case: een value case. Bij het nastreven van een circulair gebouw, focussen we ons in de value case voornamelijk op de gezondheid en het welbevinden van de gebruiker. Een gezond gebouw verhoogt de productiviteit en verminderd ziekteverzuim. Door deze aspecten zorgvuldig mee te nemen, kan voor de gebruiker (financieel) voordeel gevonden worden. Om deze value case succesvol uit te werken is een integraal team nodig, van initiatief tot en met de sloop. Ideeën en oplossingen kunnen dan gezamenlijk worden ontwikkeld. Bovendien kunnen zo alle belangen van de betrokken partijen inzichtelijk gemaakt worden.

5. Lego-en in de circulaire economie
In de circulaire economie wordt het onderscheid gemaakt tussen technische producten en biologisch afbreekbare producten en worden producten gekozen op basis van circulariteit. Dit houdt in: gebruik maken van pure nontoxische materialen die hernieuwbaar zijn of in de toekomst hoogwaardig herbruikbaar. Dit onderscheid vindt zijn oorsprong in de duurzaamheidstheorie Cradle-to-Cradle, waarin de biologisch afbreekbare producten worden gemaakt van organismen of reststromen daarvan. Deze materialen zijn minder belastend voor het milieu en zijn nagroeibaar, waardoor ze niet uitputten. Sommige van deze materialen zijn zelfs na hun gebruiksperiode nuttig, denk daarbij aan de composteerbare kunststoffen: de bioplastics. 

Bij circulair materiaalgebruik worden producten (of bouwelementen) gekozen op basis van bovenstaande principes.Daarnaast wordt in een circulaire economie anders omgegaan met de ontwerpdiscipline. Met een circulair ontwerp worden producten (of bouwelementen) zo ontworpen en gefabriceerd dat deze aan het eind van de gebruiksfase makkelijk weer te demonteren zijn en opnieuw ingezet kunnen worden.

PRAKTIJKVOORBEELD NIEUWE HUISVESTING BRINK GROEP
Circulaire economie is iets anders dan duurzaamheid? Onzin. In onze optiek is het doel van een circulair gebouw om een duurzame toekomst te creëren. Daarbij draait het dus niet alleen om materiaalgebruik en grondstoffenschaarste maar ook om onderwerpen als energiebesparing, CO2-reductie, waterbesparing en bewustwording. Dat wij circulaire economie als integraal onderdeel zien van duurzaamheid in de breedste zin van het woord, laten wij ook zien in onze nieuwe huisvesting in Rotterdam. Brink Groep West is gevestigd in het Groot Handelsgebouw, een icoon uit de wederopbouw, gelegen in het Rotterdam Central District. Het monumentale pand, dat een lange geschiedenis van handel en creatieve geesten kent, past perfect bij de energie die we binnen Brink Groep voelen. Het Groot Handelsgebouw is het grootste bedrijfsverzamelgebouw van Nederland. Met zo'n 180 huurders is het net een kleine stad. Door een bestaand gebouw hoogwaardig te transformeren passen we op de eerste plaats de hoogste vorm van hergebruik toe. Uitgangspunten bij de beslissing naar Rotterdam Central District te gaan waren:

  • een plek die onze innovatieprocessen stimuleert;
  • een plek die uitstekend bereikbaar is met openbaar vervoer;
  • een aantrekkelijke locatie voor onze medewerkers.

Rotterdam zet fors in op innovatie en is onderdeel van het innovatienetwerk in de zuidelijke Randstad waarin onder meer RDM, Merwe-Vierhavens, de universiteiten van Rotterdam, Delft en Leiden een belangrijke rol spelen. De “opgerolde mouwen mentaliteit” van Rotterdam past goed bij onze cultuur.

Het Groot Handelsgebouw behoort tot de meest energiezuinige gebouwen van Nederland. Iets waar binnen Brink Groep ons hart sneller van gaat kloppen. Momenteel wordt het gebouw getransformeerd van een 3-sterren BREEAM in-use classificatie naar een 4 sterren classificatie. Het gebouw is in 2005 gerenoveerd en volledig aangepast op de behoeften van moderne gebruikers met de hoogste norm op gebied van energieprestaties (energielabel A). Het gebouw is direct gelegen naast het Centraal Station van Rotterdam, waardoor het voor bezoekers en werknemers aantrekkelijk is om met het openbaar vervoer te komen. Hierdoor zal onze CO2-uitstoot flink verminderen en kunnen we onze bedrijfsdoelstelling op het terrein van duurzaamheid bereiken. Het voordeel van huisvesting in een bedrijfsverzamelgebouw, is dat we optimaal gebruik kunnen maken van de faciliteiten die het Groot Handelsgebouw biedt. Voor ons een besparing in ruimtebehoefte en tevens een bevordering in het ontmoeten van andere mensen. We creëren in Rotterdam een plek waar we optimaal kunnen samenwerken met interne en externe partijen: relaties zijn van harte welkom om letterlijk aan te schuiven. Daarop is de werkomgeving ingericht.

Een aantal voorbeelden van duurzame en circulaire maatregelen:
► We hebben alle TL-verlichting vervangen door LED-verlichting. Dit levert ons per jaar een besparing op van 75% op ons energiegebruik voor licht.
► Bijna al het meubilair is hergebruikt. We werken daarbij samen met een partij die uitgaat van 3 essenties: repair, re-use en re-cycle. Van alle drie de onderdelen maakten wij gebruik. Bestaande stoelen werden bijvoorbeeld schoongemaakt en opnieuw gebruikt (re-use), kapotte elementen werden gerepareerd (repair) en andere elementen werden verwerkt in andere type meubels (re-cycle). Een gedeelte was nog in perfecte staat en kon direct mee met de verhuizing. Meubels die we niet meer konden gebruiken in ons nieuwe kantoor zijn verkocht aan medewerkers, waarbij de opbrengst is gedoneerd aan een goed doel.
► Brink Groep gebruikt duurzaam composteerbaar servies. Composteerbare producten worden steeds populairder en omdat dit soort producten natuurlijk afgebroken kunnen worden; het servies kan na gebruik bij het GFT. Hierdoor besparen we tevens een spoelkeuken en schoonmaak handeling. Uiteraard drinken we uit de composteerbare mokken fairtrade koffie en thee.

CONCLUSIE
In dit artikel hebben wij u meegenomen in ons gedachtegoed over circulaire economie. Hierbij hebben wij laten zien dat de circulaire economie een opkomend fenomeen is dat ecologische en economische voordelen kan bieden, maar dat tegelijkertijd ook gepaard gaat met complexiteit. Middels een aantal handvatten hebben wij laten zien hoe wij binnen Brink Groep hiermee omgaan. Daarbij proberen wij op de terreinen van management, advies en automatisering op bouw- en vastgoedvraagstukken onze opdrachtgevers te inspireren en te begeleiden bij het vinden van de meest geschikte oplossing en die past bij de gestelde vraag. Dit betekent uitdagen, pionieren en op een andere manier samenwerken. Momenteel werken we aan een aantal grote projecten waarin circulaire economie een centraal thema speelt. We nodigen u graag uit om met ons hierover door te praten. Misschien wel in het Groot Handelsgebouw in Rotterdam?

Liesbeth FLipsen & Werner Loppies
In samenwerking met Tristan Kunen en Manouk de Weert



Mercuri Urval is een internationale adviesorganisatie

Het corporate gevoel van een sympathieke headhunter

Als je een interview hebt bij Mercuri Urval met Marcel L’Herminez, komen er spontaan drie vragen bovendrijven.

Coenen Concept bouwt tandartspraktijk in Veldhoven

‘Interieur draagt bij aan optimale dienstverlening 5504 Mondzorg’

‘Niets is onmogelijk’. Dat is het motto van Lars van Breukelen.

Mkb’ers ontdek het internationaal talent in de regio!

What about the spouses?

Eindhoven gloeit nog na van twee prachtige, drukbezochte evenementen: DDW en Glow. De regio leeft en bruist, bloeit en groeit, onderneemt en innoveert en de toekomst lacht ons tegemoet.

Wim van Wessel maakt Wesco toekomstbestendig

Eigenwijze visie en werkwijze werpen vruchten af in schoonmaakbranche

De schoonmaakbranche is volop in beweging.

De duidelijke meerwaarde van Ergon-medewerkers

‘Ik zou willen dat ik er meer kon aannemen’

Bij het horen van de naam Ergon, denken veel mensen al snel aan de schoffelaars in de gemeenteplantsoenen.

Meten is weten

Nul40 on- en offline mediabureau in Eindhoven

‘Onze klanten hebben altijd rechtstreeks contact met senior adviseurs’