• Museuminbraak koud kunstje
22 april 2013
22 apr 2013

Museuminbraak koud kunstje

Het begon in oktober vorig jaar bij de Kunsthal in Rotterdam. Daarna volgden museum Huis Doorn in Doorn, het Catharijne Convent in Utrecht, het Stedelijk Museum in Zutphen en Museum Bommel van Dam in Venlo. Op al die plaatsen sloegen criminelen hun slag en werd een deel van de tentoongestelde collectie geroofd. Zijn de Nederlandse musea gemakkelijke doelen? Kenner Ton Cremers vreest van wél: ‘Ik wacht op het volgende incident.’

Ton Cremers (65) was 14 jaar lang hoofd beveiliging van het Rijksmuseum in Amsterdam. In 2001 begon hij voor zichzelf. De afgelopen twaalf jaar voorzag hij wereldwijd ongeveer 450 musea, bibliotheken en archieven van uiteenlopend advies op het gebied van beveiliging. Hij is sinds 1997 ook de man achter de website www.museum-security.org en legde de basis voor een googlegroep met ruim 800 abonnees uit meer dan 50 landen, waarin inmiddels 45.000 berichten over incidenten met cultuurgoed zijn verzameld.

Is Nederlandse kunst populair?
‘Jazeker. Nederland heeft mondiaal de hoogste museumdichtheid. We hebben tussen de 1100 en 1200 musea, waarvan er zo’n 500 officieel zijn geregistreerd. Nederland heeft in elke eeuw wel bijzondere kunstenaars voortgebracht. Bij de allergrootste kunstroof in de geschiedenis, in 1990 in Boston, zijn bijna alleen maar werken van Nederlandse meesters gestolen. De totale waarde van die buit zou nu 500 miljoen dollar bedragen.’

Zijn incidenten nodig om de beveiliging van musea wakker te schudden?
‘De beveiliging van musea reageert op incidenten. Hoe méér incidenten, hoe méér beveiliging. In Nederland is op dat gebied echter wel sprake van een vertraagde reactie. We zijn hier te passief. En dat terwijl er nu sprake is van een hausse. Ik heb dit in bijna 30 jaar tijd nog nooit meegemaakt: vier inbraken én een diefstal overdag in vijf maanden tijd. Ik weet niet of dat toeval is … Ik ben bang dat de gemakkelijke inbraak bij de Kunsthal in Rotterdam misschien wel tot voorbeeld heeft gediend. Het is wel heel opmerkelijk en typisch dat er nu tot drie keer toe zilver is gestolen. Daar kan ik geen verklaring voor geven.’

Wat was de laatste grote kunstroof in Nederland, vóór die in de Kunsthal?
‘Dat was in 2005, in het Westfries Museum in Hoorn. Daar verdwenen toen 24 schilderijen. De dief of dieven bleken daar bijna 12 uur lang binnen te zijn geweest, hadden heel geduldig te werk kunnen gaan. En daar dachten ze dus dat ze geavanceerde beveiliging hadden …’

Dat dacht de directrice van de Kunsthal ook …
‘Ja, dat vond ik verbijsterend. Ik zou zeggen: kijk waar het fout gegaan is en hoe het beter kan en laat dat in de publiciteit weten. Maar er worden in twee minuten tijd zeven schilderijen gestolen en dan zeg je dat beveiliging ‘state of the art’ is en spreek je over ‘professionele criminelen’. Ga geen complimentjes uitdelen, die niet kloppen. Dit is juist het werk van ondeskundige criminelen. Want waarom steel je iets wat je toch niet kunt verhandelen? Gestolen topkunst is onverkoopbaar. Er zit ook geen logica in om kunst te láten stelen. Dat geeft je geen status. Je kunt er niets mee. Misschien speelt prestige wel een rol. Als ik lees dat er ergens een Picasso verkocht wordt voor 120 miljoen euro, dan waarschuw ik de musea: let op je Picasso’s.’

Is Nederland museumland in rep en roer, na die hausse aan incidenten?
‘Het is oorverdovend stil. Ik ben welgeteld bij één museum geweest, waar men zich afvroeg of zij de volgende zouden zijn. Het is écht niet zo dat alle musea inmiddels beter beveiligd zijn. Men steekt de kop in het zand. Ik wacht dan ook op het volgende incident.’

Waar gaat het mis?
‘Beveiliging heeft in de museumbudgetten doorgaans te weinig prioriteit. Kijk, de grote spelers hebben hun zaakjes wel op orde. Wat in de Kunsthal is gebeurd, was in het Rijks of in het Stedelijk niet mogelijk geweest. De beveiliging van het Rijksmuseum is écht ‘state of the art’. Daar is bijvoorbeeld alarmopvolging binnen één minuut. Maar bij veel kleinere musea wordt wel kunst aangekocht, er worden tentoonstellingen georganiseerd maar geld steken in de beveiliging: ho maar. Dat is een chronisch probleem. Je beveiliging is op orde wanneer er in is geïnvesteerd in een mate, die in relatie staat tot de waarde van je collectie. Er is sprake van scheefgroei, in het nadeel van de beveiliging. Men weet altijd wel budgetten te vinden voor nieuwe aankopen maar je moet die natuurlijk ook wél binnen zien te houden. De Kunsthal zou strikt bezien juist beter beveiligd moeten zijn dan het Rijksmuseum, omdat daar alleen maar spullen van anderen hangen.’

Hoe bereik je dat?
‘Er zijn normen met betrekking tot inbraakbeveiliging, voor hang- en sluitwerk, openingen in de gevel en dergelijke. Ik pleit er voor om voor een buitenschil én een binnenschil te zorgen. In Gouda bliezen ze vorig jaar gewoon de deur op en stonden ze binnen. Beveiliging van een museum is een ui: vóórdat je in de kern bent, heb je een heleboel schillen moeten verwijderen. De eerste de beste juwelier op de hoek heeft rolluiken. Waarom een museum dan niet?’
Kun je criminelen buiten houden?
‘Men zal altijd binnen komen. Maar het gaat erom om tijd te winnen. Zorg ervoor dat men steeds weer andere barrières tegenkomt. Niet alle oplossingen kosten heel veel geld. Zo is er de Inferno Sound Barrier, een Zweedse vinding. Testen hebben uitgewezen dat niemand langer dan 30 seconden in een ruimte kan blijven waar die Inferno klinkt. Proefpersonen werden na een halve minuut onwel en moesten overgeven. En dat systeem kost 1500 euro. Dat is dus een heel simpele oplossing. Een smokecloak, een rookdeken, is ook erg effectief. En er zijn vitrines die 20 minuten inbraakwerend zijn. Het kan dus wél.’

Maar de Nederlandse musea maken een kwetsbare indruk?
‘Ze zijn kwetsbaar. Kijk, musea moéten nu eenmaal hun kostbare collecties laten zien aan het publiek. Maar inbreken en de highlights uit de collectie stelen: dat moet niet kunnen. Bijna alle musea hebben hun beveiliging in eigen beheer. Men moet alleen niet zozeer focussen op de elektronica maar meer op de bouwkundige weerbaarheid. Detectie op de buitenschil. Ik heb liever ’s nachts geen beveiliger in een museum. Die kan niets doen, dan zich terugtrekken en de politie bellen.’

De recente golf aan museadiefstallen trekt wel volop aandacht.
‘Ik ben na de roof in de Kunsthal in bijna 600 media aan het woord geweest, van televisie tot krant en radio. Daar is wereldwijd ongelooflijk veel aandacht voor geweest. En wat zie je bij de musea die bestolen zijn, zoals in Zutphen? Dat ze sinds dat incident veel meer bezoekers trekken. Dat zie ik als een vorm van ramptoerisme.’

Spelen de Nederlandse musea met vuur?
‘Wanneer je nu niets doet wél. Wanneer je als museumdirecteur zegt geen geld te hebben voor een goede beveiliging, dan zie ik dat als een schuldbekentenis. Dan heb je het risico in elk geval bewust genomen. Ik zou willen dat musea hun kostbare stukken nu in een depot zetten, tótdat hun beveiliging op orde is. Maar die stap wordt helaas niet snel genomen.’
Ton de Kort



Mercuri Urval is een internationale adviesorganisatie

Het corporate gevoel van een sympathieke headhunter

Als je een interview hebt bij Mercuri Urval met Marcel L’Herminez, komen er spontaan drie vragen bovendrijven.

Coenen Concept bouwt tandartspraktijk in Veldhoven

‘Interieur draagt bij aan optimale dienstverlening 5504 Mondzorg’

‘Niets is onmogelijk’. Dat is het motto van Lars van Breukelen.

Mkb’ers ontdek het internationaal talent in de regio!

What about the spouses?

Eindhoven gloeit nog na van twee prachtige, drukbezochte evenementen: DDW en Glow. De regio leeft en bruist, bloeit en groeit, onderneemt en innoveert en de toekomst lacht ons tegemoet.

De duidelijke meerwaarde van Ergon-medewerkers

‘Ik zou willen dat ik er meer kon aannemen’

Bij het horen van de naam Ergon, denken veel mensen al snel aan de schoffelaars in de gemeenteplantsoenen.

Wim van Wessel maakt Wesco toekomstbestendig

Eigenwijze visie en werkwijze werpen vruchten af in schoonmaakbranche

De schoonmaakbranche is volop in beweging.

Meten is weten

Nul40 on- en offline mediabureau in Eindhoven

‘Onze klanten hebben altijd rechtstreeks contact met senior adviseurs’