• Ontruimingsplattegrond: doolhof of vluchtweg?
12 februari 2011
12 feb 2011

Nog steeds blijken ontruimingsplattegronden (vluchtwegplattegronden) in kantoor- en bedrijfsgebouwen, maar ook in gebouwen voor overheidsinstellingen, onderwijsinstellingen, ziekenhuis- en zorginstellingen een miskent aandachtsgebied. Ondanks dat de beschikbaarheid van ontruimingsplattegronden op grond van de wettelijke verplichting van een ontruimingsplan noodzakelijk is, zijn deze plattegronden óf niet aanwezig óf voldoen niet aan de richtlijnen voor de inrichting daarvan. Vaak ligt de oorzaak in de onbekendheid van de materie en zijn er misverstanden wie verantwoordelijk is voor de beschikbaarheid van de ontruimingsplattegronden.

Ontruimingsplattegrond: doolhof of vluchtweg?

Nog steeds blijken ontruimingsplattegronden (vluchtwegplattegronden) in kantoor- en bedrijfsgebouwen, maar ook in gebouwen voor overheidsinstellingen, onderwijsinstellingen, ziekenhuis- en zorginstellingen een miskent aandachtsgebied. Ondanks dat de beschikbaarheid van ontruimingsplattegronden op grond van de wettelijke verplichting van een ontruimingsplan noodzakelijk is, zijn deze plattegronden óf niet aanwezig óf voldoen niet aan de richtlijnen voor de inrichting daarvan. Vaak ligt de oorzaak in de onbekendheid van de materie en zijn er misverstanden wie verantwoordelijk is voor de beschikbaarheid van de ontruimingsplattegronden.


De wet is duidelijk over aansprakelijkheid: de eigenaar van een gebouw is aansprakelijk voor schade, tenzij het gebouw wordt gebruikt voor de uitoefening van een bedrijf. In dat geval is de gebruiker aansprakelijk. - Ontruiming van gebouwen is een van de eisen van de Arbowet, waarin ondermeer wordt aangegeven dat veiligheid, gezondheid en welzijn op de werkplek gewaarborgd moeten zijn. - In het Besluit Brandveilig gebruik bouwwerken (Gebruiksbesluit) wordt ook en ontruimingsplan geëist indien een brandmeldinstallatie aanwezig is. Daarnaast kan een ontruimingsplan worden geëist bij bijzondere omstandigheden (bijvoorbeeld bij de aanvraag van een milieuvergunning) De conclusie is dus: als in het kader van een Gebruiksbesluit een ontruimingsplan verplicht is dan zijn ook ontruimingsplattegronden noodzakelijk. Ontruimingsplattegronden (maken deel uit van het ontruimingsplan) hebben tot doel om medewerkers en bezoekers van een gebouw te informeren hoe ze in geval van nood het gebouw snel en veilig kunnen verlaten. Een vaak gehoorde opmerking is: ‘het personeel weet de weg wel’, waarbij de bezoekers gemakshalve vergeten worden; zij weten de weg NIET. Ontruimingsplattegronden moeten daarom eenvoudig van opzet zijn, zodat ze goed begrijpbaar zijn voor personen die geen technische tekeningen kunnen lezen. Op de plattegronden staat daarom alleen de op deze doelgroep afgestemde informatie. Deze informatie is in de eerste plaats bedoeld als preventieve oriëntatie en instructie voordat zich een noodgeval voordoet en zal daarom op strategische plaatsen worden opgehangen. Zodoende moeten deze plattegronden bijdragen aan het veilig en zelfstandig verlaten van het gebouw. Aangezien de wet ook hier een algemeen kader schetst, maar niet in details ingaat wat nu wel of niet veilig is, is in verband hiermee het begrip ‘goed huisvader’ een mooie juridische term. De gebruiker van een gebouw wordt dus geacht als een goed huisvader te waken over de veiligheid, gezondheid en welzijn van degenen die in het gebouw werken (medewerkers) én verblijven (bezoekers). Een zware verantwoordelijkheid.

Huidige situatie
Veel gebouwen zijn tegenwoordig wel voorzien van ontruimingsplattegronden, maar met de kwaliteit is het meestal bedroevend gesteld. Onduidelijke plattegronden op de verkeerde plaats opgehangen of zodanig ingewikkeld door overbodige details dat de kans op een veilig heenkomen in een noodsituatie al lang in rook is opgegaan voordat de juiste vluchtroute is ontcijferd. Vaak ontstaat hierdoor de indruk dat de gebruiker van het gebouw, alleen om aan de wettelijke verplichting te voldoen, een plattegrond heeft laten ophangen zonder zich af te vragen of daarmee ook functionele, wellicht levensreddende, vluchtroute informatie wordt gegeven. De meest voorkomende problemen zijn: - bouwkundige plattegronden met volstrekt overbodige (bouwkundige) details - plattegronden die de gehele bouwlaag omvatten - plattegronden op de verkeerde/willekeurige plaats opgehangen - foutieve pictogrammen - niet ter zake doende pictogrammen Deze plattegronden voldoen dus niet in de zin van de Arbowet, immers de werkgever geeft geen adequate informatie aan medewerkers en bezoekers in het kader van een veilige werk-/verblijfsomgeving. Gewenste situatie De boven omschreven problemen zijn op te lossen door: - Basis plattegronden zonder onnodige (bouwkundige) details. Herkennen wat wel en niet van belang is voor het ontwikkelen van een basisplattegrond Door het weglaten van alle overbodige details kan de bezoeker snel alle noodzakelijke informatie in zich opnemen en onthouden. - De plattegrond in delen opsplitsen als basis voor de ontruimingsplattegronden. Het aanbieden van de gehele bouwlaag in een ontruimingsplattegrond is onnodig en zelfs minder gewenst. De onbekende bezoeker herkent het gebouw toch niet op de complexe plattegrond; het geeft dus geen meerwaarde als informatie. Integen deel. Door de ontruimingsplattegrond in delen aan te bieden (alleen de directe omgeving waar men verkeert), wordt aan het functionele gebruik ervan extra waarde toegevoegd - De plattegronden op de juiste plaats ophangen zonder conflict met bouwkundige voorzieningen, meubilair, beplanting, etc. - De juiste pictogrammen toepassen conform NEN 1414 - Alleen pictogrammen toepassen die noodzakelijk zijn om het gebouw snel en veilig te verlaten. Kortom de juiste informatie op de juiste plaats. Niet meer en niet minder. Door onze uitgebreide ervaring met het ontwerpen en ontwikkelen van bewegwijzering voor complexe gebouwen zijn wij bekend met het probleem die standaard ontruimingsplattegronden met zich meebrengen: de medewerker begrijpt de informatie op de ontruimingsplattegronden niet door de overvloed van volstrekt overbodige informatie, maar meer nog omdat de positie ‘U bevindt zich hier’ niet herkend wordt in de directe gebouwomgeving. Om dit gesignaleerde probleem op te lossen hebben wij de zo geheten ‘Ontruimingsbewegwijzering’ ontworpen.

Ministerie van Binnenlandse Zaken
In opdracht van de Rijksgebouwendienst ontwikkelden wij voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in Zoetermeer de ontruimingsbewegwijzering voor het totale gebouw. Dit gebouw naar een ontwerp van Philip Rosdorff is in 1984 betrokken door het voormalige Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Na een grondige renovatie is het in 2008 in gebruik genomen door de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD). Het gebouw heeft een nuttig vloeroppervlak van 60.000 m² en biedt huisvesting aan ongeveer 1.500 medewerkers. Het gebouw kent een complexe lay-out van de diverse bouwlagen, waarbij ‘knooppunten’ in het gebouw, die niet dezelfde bouwhoogte hebben door slanke kantoorgangen met elkaar verbonden worden. Hoewel een architectonisch hoogstandje, voor het ontwikkelen van functionele- en dus begrijpelijke- ontruimingsplattegronden bijna een onmogelijke taak; mede gezien het grote aaneengesloten bouwoppervlak per bouwlaag. Voor de oplossing van dit probleem is de zogenoemde ontruimingsbewegwijzering ontwikkeld; een ontruimingsplattegrond die alleen de directe gebouwomgeving van de waarnemer weergeeft. Voor dat doel zijn nieuwe digitale basisplattegronden gemaakt onder weglating van alle overbodige bouwkundige details. Vervolgens zijn uitsneden gemaakt (deelplattegronden) van het gebied waarop de ontruimingsplattegrond betrekking heeft. Vanaf het observatiepunt wordt de vluchtroute aangegeven naar het eerst volgende observatiepunt en/of nooduitgang en de pictogrammen die conform NEN 1414 noodzakelijk zijn. De legenda geeft de verklaring van de toegepaste symbolen en een (mini) overzichtplattegrond geeft een indruk welk gebied van het gebouw de ontruimingsplattegrond betreft. Door de strikte toepassing van het begrip ‘less is more’ heeft de ontruimingsplattegrond oude stijl meerwaarde gekregen in de vorm van ontruimingsbewegwijzering die aansluit bij de huisstijl van de AIVD en de gelijktijdig ontwikkelde interne- en externe bewegwijzering.

Van Nelle Ontwerpfabriek
De Van Nelle Fabriek, het 55.000 m² grote fabrieks- en kantoorcomplex ontworpen door architect L.C. van der Vlugt en in 1931 opgeleverd, is sinds 1983 een rijksmonument. Na het vertrek van de tabak- en koffiefabriek in 2000 werd het fabrieksgebouw in fasen verbouwd tot een modern, duurzaam bedrijfsverzamelgebouw. De Van Nelle Ontwerpfabriek biedt nu onderdak aan tientallen creatieve ondernemingen, zoals architectenbureaus, bedrijven uit de ict-branche en dienstverleners die zijn gericht op evenementen en filmindustrie. In 2008 is de Van Nelle Ontwerpfabriek bekroond als een van de drie beste Europese restauratieprojecten op het gebied van cultureel erfgoed. Bovendien is het complex geselecteerd als één van Nederlands’ potentiële kandidaten voor de Unesco Werelderfgoedlijst. Voor dit gerenoveerde en nieuw ingerichte rijksmonument hebben wij ontruimingsplattegronden ontwikkeld. Hierbij werden strenge randvoorwaarden gesteld door architect en Monumentenzorg op het gebied van grafisch ontwerp, industriële vormgeving en montagesysteem. Door de gezamenlijke keuze van de ontruimingsplattegronden op calque, gevat in glazen voor- en achterfront panelen en voorzien van een RVS montagesysteem heeft het gekozen systeem voor ontruimingsbewegwijzering de vereiste functionaliteit en past het in het interieur van deze creatieve omgeving.

Tot slot
Bij alle door ons uitgevoerde projecten komen (vlucht-)veiligheid en oriëntatie op de omgeving (herkenbaarheid) op de eerste plaats. Pas na analyse van de vluchtwegmogelijkheden wordt de gewenste vluchtroute gekozen en in een ontruimingsbewegwijzering verwerkt. Het ontwikkelde systeem van ontruimingsbewegwijzering anticipeert ook op een recent wetenschappelijk onderzoek naar evacuatie waaruit blijkt: ‘dat voor het werkelijk gedrag van mensen vooral inzicht nodig is in het proces van wayfinding, de wijze waarop mensen hun vluchtroute vinden. En ook: hoe je dit proces met lay-out en ontwerpmaatregelen kunt ondersteunen. Uit het onderzoek blijkt dat, in tegenstelling tot waar de regelgeving van uitgaat, mensen die vluchten voor en brand langzamer lopen en wat ernstiger is- wél door rook’”. (Kobes, M. Understanding Human Behaviour in Fire, promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit (VU) bij de afdeling Bestuurskunde van de faculteit Sociale Wetenschappen van de VU, in samenwerking met de Technische Universiteit Eindhoven en het Nederlands Instituut voor Fysieke Veiligheid (NIFV), oktober 2010) De gebruikelijke, hooggeplaatste groene vluchtbordjes worden mede daardoor onvoldoende herkend. Ontruimingsbewegwijzering komt aan dit probleem tegemoet. Het wordt op ooghoogte gemonteerd en verwijst naar de dichtst bijzijnde (nood-) uitgang- net zoals bij een goed ontwikkeld bewegwijzeringsysteem- en speelt zo in op het menselijk gedrag en -behoefte.

Bronnen:
Erwin de Hartog, De Haij en Van der Wende Advocaten NEN 1414 Nederlands Normalisatie-instituut NEN 8112 Nederlands Normalisatie-instituut



Mercuri Urval is een internationale adviesorganisatie

Het corporate gevoel van een sympathieke headhunter

Als je een interview hebt bij Mercuri Urval met Marcel L’Herminez, komen er spontaan drie vragen bovendrijven.

Coenen Concept bouwt tandartspraktijk in Veldhoven

‘Interieur draagt bij aan optimale dienstverlening 5504 Mondzorg’

‘Niets is onmogelijk’. Dat is het motto van Lars van Breukelen.

Mkb’ers ontdek het internationaal talent in de regio!

What about the spouses?

Eindhoven gloeit nog na van twee prachtige, drukbezochte evenementen: DDW en Glow. De regio leeft en bruist, bloeit en groeit, onderneemt en innoveert en de toekomst lacht ons tegemoet.

De duidelijke meerwaarde van Ergon-medewerkers

‘Ik zou willen dat ik er meer kon aannemen’

Bij het horen van de naam Ergon, denken veel mensen al snel aan de schoffelaars in de gemeenteplantsoenen.

Meten is weten

Nul40 on- en offline mediabureau in Eindhoven

‘Onze klanten hebben altijd rechtstreeks contact met senior adviseurs’

Wim van Wessel maakt Wesco toekomstbestendig

Eigenwijze visie en werkwijze werpen vruchten af in schoonmaakbranche

De schoonmaakbranche is volop in beweging.