• PO-Raad: scholen moeten budget gebouwen zelf beheren
17 maart 2010
17 mrt 2010

PO-Raad: scholen moeten budget gebouwen zelf beheren

Scholen moeten zelf kunnen beschikken over geld dat bedoeld is om hun gebouwen te verbeteren. Dat stelt de PO-Raad, de sectororganisatie voor het primair onderwijs, in een onlangs gepubliceerd rapport. Als het aan de PO-Raad ligt, kunnen scholen straks hun eigen keuzes maken en daar ook zelf op worden afgerekend door onder meer de ouders. Op die manier kan met hetzelfde geld meer worden bereikt, aldus een woordvoerder.

Het huidige stelsel van financiering voor basisscholen is volgens de PO-Raad achterhaald. Scholen krijgen nu rechtstreeks financiering van het Rijk voor onderwijs, personeel en bedrijfsvoering. De huisvesting van scholen is een taak van de gemeenten, die daarvoor geld krijgen uit het gemeentefonds. De PO-Raad wil echter dat de scholen zelf de beschikking krijgen over het geld, zonder tussenkomst van de gemeenten. We willen de geldstromen voor personeel, bedrijfsvoering en huisvesting van het onderwijs bundelen op leerlingniveau.

De scholen moeten, zoals gezegd, het bedrag rechtstreeks ontvangen en zorgen voor een goede leeromgeving en goed onderwijs voor alle leerlingen, in goede afstemming met de ouders. Het rapport Een fris alternatief voor de huisvesting van kinderen is hierin heel duidelijk. We hebben in Nederland hoge ambities als het gaat om onderwijs. De Tweede Kamer heeft afgesproken dat we wereldwijd bij de top-5 willen behoren. Daarvoor is goed onderwijs nodig in goede schoolgebouwen.

De meest effectieve manier om de situatie van gebouwen voor onderwijs en kinderopvang te verbeteren is door de gebruiker van het gebouw de regie te geven in het proces, aldus de PO-Raad. Hiertoe kennen we aan ieder schoolgaand kind een bedrag per jaar toe. Dit geld gaat direct naar de scholen. De gemeenten hebben hierbij geen wettelijke taak meer, maar blijven betrokken. De scholen worden verantwoordelijk voor alle inkomsten en uitgaven. Daardoor kunnen ze het beschikbare geld optimaal inzetten voor de eisen en wensen van de school, de leerlingen en de ouders.

Keuzes

Door de beschikbare middelen slimmer in te zetten, kan met hetzelfde geld meer worden bereikt. De scholen en schoolbesturen maken zelf keuzes over de huisvesting, maar ook over de organisatie van de huisvesting. Zij kunnen daarbij meer of minder terugvallen op regionale huisvestingsbedrijven. In het rapport heeft onderzoeksbureau Rebel, in opdracht van de PO-Raad, onderzoek gedaan naar een alternatief voor de financiering van de huisvesting voor onderwijs en kinderopvang. Aanleiding voor dit onderzoek zijn knelpunten in het huidige stelsel. Bovendien zoekt de PO-Raad, naar eigen zeggen, naar mogelijkheden om efficiënter met beschikbare middelen om te gaan.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten ziet niets in het voorstel van de PO-Raad. Dat leidt tot bureaucratie en versnippering, omdat het budget dan over 7000 basisscholen moet worden verdeeld in plaats van de huidige 430 gemeenten, aldus de VNG in een reactie. Daarnaast geeft het volgens de vereniging een lange periode van onzekerheid voordat het zover is. Zo is nog niet bekend hoeveel de wijziging gaat kosten, wanneer het ingaat en wie in de tussentijd verantwoordelijk is voor de verdeling van het geld.

De VNG is van mening dat het beter is om de bestaande afspraken tussen schoolbesturen en gemeenten te verbeteren en in te blijven zetten op kwaliteitsverbetering, dan nu een onzeker traject in te gaan met gegarandeerde onrust voor de komende tien jaar. De duizend brede scholen, die sinds 1997 onder regie van gemeenten zijn gebouwd, zijn voorbeelden van kwaliteitsverbetering. Ze leveren een breed aanbod van voorzieningen voor kinderen uit de buurt. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor zaken als nieuwbouw, uitbreiding van schoolgebouwen en grote renovaties. Schoolbesturen staan in voor onderhoud, zoals schoonmaak, schilderwerk en vervanging van kapotte toiletten.

Opdrachtgeverschap

Een beter schoolgebouw begint met professioneel opdrachtgeverschap, vindt Servicecentrum Scholenbouw. Deze organisatie adviseert scholen bij de start van hun nieuwbouwproject. Hoeveel budget je ook krijgt voor je scholenbouwproject, zonder deskundige projectorganisatie ben je nergens, benadrukt directeur Louk Heijnders. Bundeling van geldstromen is een mogelijkheid. Cruciaal voor de kwaliteit van onderwijshuisvesting is echter de professionaliteit van de opdrachtgevers.

Volgens Heijnders, oud-directeur bij de Rijksgebouwendienst, hebben schooldirecteuren hun handen vol aan het garanderen van goed onderwijs. Zij zijn samen met de gemeente opdrachtgever voor een nieuw schoolgebouw, maar kunnen het hele bouwproces niet zelf sturen. Toch moeten school en gemeente wel genoeg van scholenbouw weten om belangrijke beslissingen in het bouwproces te kunnen nemen. Voor wie een gevangenis of zorginstelling laat bouwen, is er veel meer informatie dan voor opdrachtgevers in scholenbouw. We moeten op landelijk niveau meer kennis ontwikkelen en delen.

Evenals de PO-raad, ziet Servicecentrum Scholenbouw een oplossing in het bundelen van scholenbouwprojecten, om ze door een regionale organisatie te laten bouwen en beheren. Een projectorganisatie die meerdere gebouwen tegelijk gaat neerzetten, kan professioneler en efficiënter te werk gaan, omdat het om een grotere opdracht en een groter totaalbudget gaat, zo luidt de verklaring. Saillant detail is dat Servicecentrum Scholenbouw een onafhankelijke, landelijke stichting is, opgericht vanuit de ministeries van Financiën en OCW, de besturenorganisaties in het onderwijs en de Vereniging Nederlandse Gemeenten.

Heijnders: Juist voor kleinere schoolbesturen en gemeenten zou bundeling van scholenbouwprojecten een uitkomst zijn. Het laten bouwen van een kleine school is relatief duur. Wanneer een kleine school deel uitmaakt van een bundel scholenbouwprojecten, kan een betaalbaar gebouw worden gerealiseerd en is de school niet genoodzaakt tot fusie of opheffing. Bovendien is de kans op een gezonde, functionele school groter, omdat professionele opdrachtgevers de scholenbouwprojecten laten uitvoeren.'

Toezien

In een onderzoek van de Algemene Onderwijs Bond (AOb) werd recent geconcludeerd dat de gezamenlijke Nederlandse gemeenten jaarlijks 300 miljoen euro minder uitgeven aan schoolgebouwen, dan dat ze daarvoor vanuit het gemeentefonds ter beschikking krijgen. Teveel scholen hebben echter een beroerde luchtkwaliteit en achterstallig onderhoud. De AOb wil dat het Rijk gaat toezien op het uitgeven van het geld. Het doorschuiven van het probleem naar scholen en invoering van een marktprincipe is een slecht plan, aldus de AOb.

Bestuurder Liesbeth Verheggen: Ons inziens zijn gemeenten terecht verantwoordelijk voor het organiseren van het onderwijs. Schoolbesturen en ouders missen de financiele expertise voor het neerzetten en onderhouden van gebouwen. Dat leidt tot sociale ongelijkheid en verspilling van overheidsgeld. Alternatieven waarin het geld naar het bestuur gaat, zijn volgens de AOb onwenselijk. Het lukt scholen nu al niet hun financiën goed te beheren, de reserves zijn te hoog en er wordt teveel geld verspild door slecht financieel beleid. Bovendien gaat de PO-Raad voorbij aan het probleem dat de budgetten ook in het nieuwe voorstel nog steeds te klein zijn.

De AOb wil dat gemeenten een realistisch bedrag beschikbaar krijgen en dat ook daadwerkelijk wordt uitgegeven door de gemeente. De AOb vindt dat de rijksoverheid moet toezien op het besteden van huisvestingsgeld. Verheggen: Laten we eerst eens beginnen met het uitgeven van die driehonderd miljoen per jaar, die er gewoon al is. En dan de budgetten nog eens tegen het licht houden. Scholen worden nu gebouwd met tweederde van het budget van kantoren. Daar zit het antwoord, niet in het verder doorschuiven van de verantwoordelijkheid.

Willem-Jan Schampers

Foto: HLP

Onderschrift: Een beter schoolgebouw begint met professioneel opdrachtgeverschap.

Streamer

'Gebruiker van gebouw moet regie krijgen'

Bundelen van scholenbouwprojecten goede zaak