• <strong>FM-Academie van ambachtelijk naar managementniveau</strong><strong><br /> </strong>
17 mei 2006
17 mei 2006

FM-Academie van ambachtelijk naar managementniveau

Chapeau: Opleiding aan Haagse Hogeschool jubileert


De Academie voor Facility Management aan de Haagse Hogeschool viert haar 25-jarig jubileum. Ruim 3000 facilitair managers zijn de afgelopen kwart eeuw afgestudeerd en afgeleverd aan het werkveld. Het weekblad Facilitair sprak met vier docenten. Zij blikken terug op de veranderingen in de afgelopen 25 jaar, hun tijd als student aan de opleiding en geven hun mening over de opleiding.

Phine van Doorne


Als een docent de veranderingen in de afgelopen 25 jaar goed kan schetsen is het Phine van Doorne wel. Ze studeerde van 1982 tot 1986 aan wat nu de Academie voor FM is. 'De opleiding heette toen nog Toegepaste Huishoud Wetenschappen (THW).' Na haar afstuderen had Van Doorne diverse banen in het hospitalityvak. 'Onder andere als Food & Beverage manager in een hotel-restaurant in Lisse.' Op zoek naar iets anders belandde Van Doorne acht jaar geleden bij de Hogeschool als docent Hospitality.


'De opleiding van nu is qua vakken eigenlijk niet meer te vergelijken met de opleiding uit de beginjaren. In mijn studietijd werd veel meer aandacht besteedt aan productkennis, apparatenleer en operationele vakken. Hoe werkt een afwasmachine, hoe werkt een confectomaat?

Ik had onder meer les van Hans de Boer. Hij leerde ons hoe we moesten uitrekenen wat de zuigkracht van een schrobmachine was en hoe we de benodigde ketelcapaciteit voor een groot pand berekenden. Ook kregen we les over linnenbeheer, materiaalstoffen en wonen. We kregen zelfs schoonmaaktips. Dan moesten we een raam zo zemen dat het streeploos was.'

De studenten van nu krijgen nog altijd enkele praktische vakken. 'Zo koken de studenten via het practicum Grootkeuken eten, dat aan het cateringbedrijf geleverd wordt. Maar de opleiding is een stuk minder praktisch geworden. Ze krijgen nu veel theorie, die natuurlijk wel in de praktijk toegepast moet worden.' In de loop der jaren kwamen er steeds meer managementvakken bij.

'De opleiding is algemener geworden. We toetsen primair de leidinggevende competenties. We doceren nu integrale vakken. We hopen zo een helikopterview bij de studenten te creëren. Hij moet verbanden kunnen leggen tussen diverse aspecten. De studenten krijgen nu vakken als facilitaire marketing, een inleiding op fm, financiën, financiën managementaccounting. We leren hen de voor-en nadelen van outsourcing. Hoe borg je kwaliteit in je organisatie. Hoe breng je het facilitair bedrijf op een hoger niveau?'

De ontwikkeling van de opleiding sluit naadloos aan bij de ontwikkelingen in het werkveld, waar het vak steeds verder professionaliseerde en veranderde van een 'handjesberoep' naar een managementberoep. 'Wie wat heeft bewerkstelligd is natuurlijk een kip-ei verhaal. Is het werkveld geprofessionaliseerd door een betere opleiding of is het andersom.'

Van Doorne is inmiddels ook docent Evenementenmanagement. 'Kort na mijn aanstelling zag ik dat er een gat was op het gebied van evenementen. Die branche was erg in ontwikkeling. We hebben daar nu een speciale opleidingstak voor opgezet. In juni hebben we als eerste fm-opleiding in Nederland het keurmerk congres en evenementenmanagement gekregen.'

Moet er iets veranderen aan de opleiding? Van Doorne zou graag zien dat er nog meer aandacht gegeven zou worden aan het dienstverlenend karakter van de fm'er. 'Gastvrijheid behoort niet tot de eindcompetenties. Dat vind ik zelf wel jammer. Want waar je ook werkt, in een ziekenhuis, een gevangenis of een kantoorpand: de mens moet het doen. Alles valt of staat met houding ofwel professional behaviour. Een glimlach doet alles.'



Laura Rijnja


Van een school met drie klassen tot een opleiding met duizend studenten. Laura Rijnja zag de fm-studie steeds populairder worden. De docente startte in augustus 1980 als docente voeding op de Hogeschool. 'De opleiding was toen nog gevestigd in een pand aan de Morsestraat. THW was onderdeel van de Stichting Laan van Meerdervoort. Het was de vijfde opleiding THW die in Nederland mocht starten. Wij vielen onder het neutraal bijzonder onderwijs.'

Halverwege het eerste jaar werd Rijnja tevens benoemd tot docente textiel. 'Beide vakken worden nu niet meer als dusdanig benoemd in vakkenpakket.' De naam van de opleiding veranderde eerst in Facilitaire Dienstverlening en later in Facility Management. Inmiddels besteedt de docente het merendeel van haar tijd in Den Haag aan het coördineren en begeleiden van stages en het werven en beoordelen van opdrachten bij bedrijven.

'Toen de opleiding THW heette hadden we twee richtingen: Groothuishouding en Kleinhuishouding.' De naam THW trok met name veel vrouwelijke studenten. De verhouding man-vrouw is na de naamsverandering fors verbeterd maar nog altijd is 60% van de studenten vrouw. Hoe komt het dan dat de facilitair managers aan de top vaak man zijn? 'Dat weet ik niet precies. Misschien willen veel vrouwen parttime werken en is het werkveld daar nog niet aan toe.'

Net als Van Doorne zag Rijna de Hogeschool veranderen van een ambachtelijke opleiding in een managementsopleiding. 'Vroeger moest je vaardigheden zoals schoonmaak zelf beheersen. Nu is het voldoende dat de studenten aan die vakken ruiken. Je hoeft niet zelf een ei te kunnen bakken om te weten wat een omelet is. De cateraar heeft die kennis. De accenten zijn duidelijk opgeschoven.'

Waar de opleiding in de beginjaren een voorkeur had voor middelbare scholieren met een betapakket, is dat technische aspect nu minder belangrijk. 'Die betavakken hadden ze toen echt nodig. Studenten moesten weten hoe elektriciteit werkt, hoe het komt dat voedsel onder hoge druk eerder gaar is. Dat wat ze in de praktijk tegenkwamen moesten ze ook kunnen verklaren.'

Nu outsourcing gemeengoed is geworden, is het niet nodig op details kennis te hebben. 'De fm'er kan know how inkopen. Catering, de schoonmaak, de beveiliging. De bedrijven in die sectoren zijn nu de specialisten geworden op facilitair gebied. De fm'er heeft een andere rol. Hij is contractbeheerder en bewaakt het budget.'

Fm is inmiddels een echt vak geworden. 'In de beginjaren werden de facilitaire zaken bij bedrijven vaak geregeld door het hoofd algemene zaken. Hij deed die taken er wel even bij. Er werd vaak op het vak neergekeken.' Nu is fm een vak dat steeds breder wordt.

'Enkele jaren geleden had geen enkele fm'er van wagenparkbeheer en shared service centra gehoord. Het vakgebied verandert. Als opleiding proberen we op die veranderingen in te spelen. Maar als je in september een trend constateert, heb je die niet direct in oktober opgenomen in onderwijsprogramma. Het wordt echter wel meegenomen in onderwijsontwikkeling op lange termijn.'


Ook de praktijkopdrachten die studenten krijgen zijn in loop der jaren veranderd. 'Vijftien jaar geleden was bijvoorbeeld een klanttevredenheidsonderzoek een nieuw fenomeen en was het een goede afstudeeropdracht voor een vierdejaars. Nu is zo'n onderzoek ingebed in de organisatie en hoeft het meetinstrument hoogstens bijgesteld te worden. Dat kan ook door een tweedejaars gedaan worden. De aard van de klussen is anders.'


Leo Dols


Overdag doceren aan de opleiding waar je 's avonds zelf studeert. Het klinkt vreemd maar voor Leo Dols was het heel normaal. In 1997 startte hij als student aan de vierjarige deeltijdopleiding Facility Management. Twee jaar later werd hij gevraagd als docent voeding bij de dagopleiding FM.

'Voordat ik aan de deeltijdopleiding begon heb ik 12,5 jaar als hoofd keuken gewerkt bij de Koninklijke Marechaussee. Maar na de afschaf van de dienstplicht werd het allemaal wat minder bij Defensie. In 1996 kwam er een sociaal plan waarbij je een door Defensie betaalde opleiding mocht volgen. Ik had al een koksopleiding, maar wilde iets breders en koos toen voor fm.'

Als instructeur praktijkonderwijs zette Dols het programma met betrekking tot keukenactiviteiten opnieuw op. 'Ik leerde studenten leiding geven in de keuken.' Na drie jaar aan de praktijkkant ontstond er een vacature aan de theoriekant als docent facility management.

Dols: 'Ik heb als hoofd keuken bij de Marechaussee al veel aspecten van het vak gezien, zoals logistiek, financiën, schoonmaak en beveiliging. Tevens heb ik een docentenstage van een half jaar gelopen. Ik werkte toen als Unitmanager Hotelservices bij het Erasmus MC. Ik heb dus een goed beeld hoe een facilitair bedrijf reilt en zeilt.'

Wat voor eigenschappen dient een goede fm'er volgens de docent te hebben? 'Hij is besluitvaardig, heeft goede communicatievaardigheden, staat sterk in zijn schoenen. Je moet op de voorgrond durven treden. Grijze muizen zijn hier niet geschikt voor. En een goede facilitair manager heeft kennis van zaken op hoofdlijnen. Voor de details heeft hij afdelingshoofden.'

De facilitair manager heeft volgens Dols verschillende non-verbale eigenschappen om de directie van een plan te overtuigen. 'Het gaan om kennis, maar ook om uitstraling, kleding, manier van presenteren.' Als docent voert Dols jaarlijks de gesprekken met aspirant-studenten die zich bij de opleiding hebben ingeschreven.

Tijdens de gesprekken probeert hij te achterhalen of de opleiding wel iets voor de student is. 'De opleiding is heel generalistisch. Je kan je wel specialiseren via profielen als vastgoed en services, maar dat is niet verplicht. Omdat wij zo breed zijn, krijgen we veel aanmeldingen van zeventienjarige studenten die nog niet precies weten wat ze willen gaan doen. Ze willen dan 'iets' met organiseren.'

Veel van de studenten kiezen na afstuderen niet voor een beroep als facilitair manager. 'Mijn vrouw heeft hier bijvoorbeeld de voltijdopleiding gedaan. Ze werkt nu als milieubeheerder bij de gemeente Den Haag. Dat is geen fm, maar beide vakgebieden hebben wel raakvlakken. Zo is communicatie ook bij haar belangrijk in de contacten met buurtbewoners.Veel zaken die studenten hier leren, kunnen ze ook in een andere functie toepassen.'

Is er iets dat Dols graag aan de opleiding ziet veranderen? 'Er zou wat meer aandacht aan leidinggeven in de praktijk moeten komen. Nu is dat onderdeel misschien nog te licht. De studenten oefenen een week als leidinggevende in ons café Dok 75. Dat is te weinig. Sommige studenten komen er pas na hun opleiding achter dat ze het niet fijn vinden opdrachten te geven.'

Dols zou graag zien dat de studenten tijdens hun stage meelopen met leidinggevenden van het bedrijf. 'Helaas is dat afhankelijk van het stagebedrijf. Sommige bedrijven besteden heel veel aandacht aan de stagiaires, andere minder.'

Nog een wens van Dols: 'Als opleidingen zouden we onszelf en ons vakgebied beter moeten profileren. Ik had het hier recentelijk op een collegedag over met andere docenten van de verschillende opleidingen. Op feestjes blijkt dat buitenstaanders vaak niet weten wat een fm'er nu exact doet.

Als fm-collega's willen we de term Facility Management onder leiding van het LOOFD beter in de markt gezet zien. Herkenbaarder, duidelijker en concreter. We moeten af van het idee dat het een ondersteunend beroep is. De definitie moet veranderen.' Hoe, dat weet de docent niet precies. 'Ik denk aan iets met de woorden besturen en beheersen. We moeten het integrale aspect beter uitdragen naar de buitenwereld. '

Hans de Boer


Van huis uit is hij Fysisch Levensmiddelentechnoloog. Hij had een leuke baan bij TNO Voedingsonderzoek toen hij in 25 jaar geleden een advertentie van de Haagse Hogeschool zag. 'Ik deed bij TNO onderzoek naar de gebruikswaarde van grootkeukenapparatuur. De Hogeschool zocht een docent die vier uur in de week les gaf in het gebruik van keukenapparatuur.'

Binnen veertien dagen had De Boer op de THW een fulltime aanstelling. 'Ik mocht ook scheikunde geven, levensmiddelenleer, natuurkunde en voedingsleer.' De Boer gaf les aan alle drie de klassen, 1a, 1b en 1c. 'Het was echter een bekende grap op de opleiding dat er ook een klas 1d was. Daar zaten de docenten in.

Die wisten ook niet waar het over ging. In die beginjaren hebben we de opleiding echt samen met de studenten ontwikkeld. Er was heel veel dialoog. In die eerste jaren hebben we samen afgetast wat de studenten wilden leren en wat wij wilden doceren.'

De vakken die De Boer gaf verdwenen langzaam of gingen op in een ander vak. 'Natuurkunde is nu bijvoorbeeld opgegaan in accommodatiebeheer. We leerden de studenten het verschil tussen een kilowatt en kilowattuur, hoe isolatiemateriaal eruitzag.'

De Boer is inmiddels voor 40% met pensioen. De resterende tijd besteedt hij aan de planning van de inzet van medewerkers en aan individuele stagebeleiding. 'Fm heeft een maatschappelijke plaats gekregen. Het beroep is nu veel herkenbaarder dan 25 jaar geleden. In die tijd hadden alleen ziekenhuizen een facilitaire dienst. Bij bedrijven werden de facilitaire zaken geregeld door werknemers die op een zijspoor waren gezet. Dat is nu wel anders. Bedrijven erkennen nu dat de facilitaire dienst noodzakelijk is om een bedrijf goed te laten functioneren.'


Vrijdag 20 oktober 2006 houdt de Stichting FM Alumni in opdracht van de Academie voor Facility Management van de Haagse Hogeschool een reünie voor alle oud-studenten en oud-medewerkers.
Informatie: www.reuniefm.nl

Malini Witlox

Foto's HLP

Phine van Doorne

Leo Dols

Hans de Boer

Laura Rijnja

De Haagse Hogeschool in Den Haag




Mercuri Urval is een internationale adviesorganisatie

Het corporate gevoel van een sympathieke headhunter

Als je een interview hebt bij Mercuri Urval met Marcel L’Herminez, komen er spontaan drie vragen bovendrijven.

Coenen Concept bouwt tandartspraktijk in Veldhoven

‘Interieur draagt bij aan optimale dienstverlening 5504 Mondzorg’

‘Niets is onmogelijk’. Dat is het motto van Lars van Breukelen.

Mkb’ers ontdek het internationaal talent in de regio!

What about the spouses?

Eindhoven gloeit nog na van twee prachtige, drukbezochte evenementen: DDW en Glow. De regio leeft en bruist, bloeit en groeit, onderneemt en innoveert en de toekomst lacht ons tegemoet.

Wim van Wessel maakt Wesco toekomstbestendig

Eigenwijze visie en werkwijze werpen vruchten af in schoonmaakbranche

De schoonmaakbranche is volop in beweging.

De duidelijke meerwaarde van Ergon-medewerkers

‘Ik zou willen dat ik er meer kon aannemen’

Bij het horen van de naam Ergon, denken veel mensen al snel aan de schoffelaars in de gemeenteplantsoenen.

Meten is weten

Nul40 on- en offline mediabureau in Eindhoven

‘Onze klanten hebben altijd rechtstreeks contact met senior adviseurs’