• Gebouwen bezweken door ontwerp
06 juli 2006
06 jul 2006

Gebouwen bezweken door ontwerp

Bij het overgrote deel van de gebouwen die eind vorig jaar bezweken onder hevige sneeuwval was sprake van fouten in ontwerp of uitvoering. Dit blijkt uit onderzoek van het ministerie van VROM, dat tevens onvoldoende onderhoud en onoordeelkundig uitgevoerde wijzigingen in de constructie heeft geconstateerd.

In het weekend van 26 en 27 november 2005 werden delen van Nederland getroffen door zware sneeuwval. Ruim honderd gebouwen liepen grote bouwkundige schade op, van volledige of gedeeltelijke instorting tot ernstige doorbuiging van het dak. Het ging om een grote groep oudere gebouwen met een zadeldak en een oppervlak van enkelen honderden vierkant meters. Een tweede groep gebouwen die getroffen werd bestaat uit overwegend productie- en expeditiegebouwen met een plat of licht hellend dak.

Van de ruim twintig geanaliseerde gebouwen bleek het meerendeel ontwerp- en uitvoeringsfouten te hebben die de instorting verklaren. Slechts bij een gering aantal bouwwerken lijkt de sneeuwlast in de buurt van of boven de ontwerpbelasting te zijn uitgekomen. Dit betekent dat bij een groot deel van de geanaliseerde gebouwen het minimaal vereiste weerstandniveau niet aanwezig was.

In een deskundigenbijeenkomst die het VROM hield, is verder het fenomeen smeltwateraccumulatie besproken. De meningen liepen uiteen in hoeverre dit verschijnsel mede een rol bij de instortingen heeft gespeeld.Het lijkt er in elk geval op dat hieraan in de bouwregelgeving aandacht moet worden geschonken.

Wateraccumulatie is een proces waarbij een geleidelijk toenemende hoeveelheid water accumuleert op een oppervlak, zoals een dakvlak. Het water stroomt naar het laagste punt en vormt van daaruit een groter wordende plas. Het gewicht neemt daardoor op het laagste punt flink toe. Lichte dakconstructies van staal of hout zullen hierdoor doorbuigen. Indien de berekening niet goed is gemaakt, kan het dak bezwijken.

Veiligheidsklasse

VROM betwijfelt ten zeerste de wenselijkheid om nog gebouwen te realiseren met veiligheidsklasse 2. Dat zijn gebouwen met veelal een bedrijfsfunctie in maximaal twee bouwlagen waar veel mensen aanwezig kunnen zijn. De bezwijkkans van deze gebouwen is groter dan bij gebouwen die ontworpen zijn volgens klasse 3. VROM betwijfelt of de eigenaar of gebruiker zich daarvan bewust is.

'Ook belemmert de lagere veilgheidsklassse de mogelijkheden van hergebruik. Voor een sport- of bijeenkomstfunctie (gebruikelijke functies bij herbestemming van voormalige bedrijfsgebouwen) is een veiligheidsklasse 3 voorgeschreven. De vraag is of deze beperking en de risico's die optreden indien dit niet wordt gesignaleeerd opwegen tegen de geringe besparing op de bouwkosten van het oorspronkelijke gebouw', aldus VROM.

Op basis van de resultaten van het onderzoek, doet minster Dekker van Volkshuisvesting een reeks aanbevelingen. Allereerst doet zij een oproep aan gemeentebesturen om aanvragen voor een bouwvergunning effectief te toetsen. Voor wat betreft de bestaande voorraad dient de gemeente waar nodig gebouweigenaren aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Tevens wordt een oproep gedaan om blijvend aandacht te besteden aan het goed functioneren van het bouw- en woningtoezicht (en de daarin werkende constructeurs) en het faciliteren daarvan.

Er zal overleg tussen VROM en het KNMI komen over het opzetten van een waarschuwingssysteem voor extreme weersomstandigheden (sneeuw, wind, regenval) bestemd voor het gemeentelijke bouw- en woningtoezicht. Daarnaast moet een draaiboek worden ontwikkeld met beslismodellen als hulpmiddel voor het gemeentelijke optreden (van het bouw- en woningtoezicht) bij extreme gebeurtenissen.

Een draaiboek ziet het ministerie als noodzakelijk door ervaringen van gemeenten in het oosten van het land, die veel inzet hebben geleverd om de door de hevige sneeuwval veroorzaakte situatie het hoofd te bieden, maar erg moesten improviseren om de bouwkundige veiligheid van de gebouwen te beoordelen en het publiek en bestuur te informeren en adviseren.

Het draaiboek wordt in dit geval essenstieel beschouwd in geval van eventuele ontruiming van gebouwen. Omdat het niet uitgesloten is dat de hoeveelheden en extremen van de neerslag zullen toenemen, wordt aanbevolen om ook de normen voor de sneeuwbelasting aan een kritische analyse te onderwerpen.


Kader

In de weken na het weekend van 26 en 27 november 2005 zijn elders in Europa ook gebouwen ingestort ten gevolge van hevige sneeuval. Hierbij waren vele slachtoffers te betreuren. Op 2 januari 2006 zorgde de instorting van het dak van een ijsbaan in Beieren voor vijftien doden. Liefst 65 dodelijke slachtoffers vielen er op 29 januari 2006 bij de instorting van het dak van een beurshal in Polen en op 23 februari werd 66 mensen in Moskou de instorting van het dak in een markthal fataal.


Ralf Pijnenburg

Foto HLP

Gemeenten moeten gebouwbeheerders aanspreken op verantwoordelijkheid.