• Onnodig veel fouten bij aanbestedingen<br />
28 juni 2006
28 jun 2006

Onnodig veel fouten bij aanbestedingen

Chapeau: Nieuwe hoogleraar Aanbestedingsrecht: betere bescherming klagende bedrijven


Het gebakkelei over aanbestedingsprocedures is aan de orde van de dag. Steeds vaker voelen bedrijven die een gunning mislopen zich benadeeld. In zijn advocatenpraktijk loopt Gert-Wim van de Meent, de pasbenoemde hoogleraar Aanbestedingsrecht aan de UvA, wekelijks aan tegen dit soort onvrede. ‘Ondernemers klagen over de slechte motivering van de afwijzing. Ik heb veel tijd en papier moeten steken in mijn offerte, hoor je dan; en nu krijg ik een briefje waarop staat dat ik de gunning niet heb gekregen, met daarbij een wel heel summiere motivering. Inschrijvende partijen moeten achteraf kunnen toetsen of de opdrachtgever zijn werk goed heeft gedaan.' Een gesprek met de jurist over de bureaucratie bij de Europese aanbesteding, over integriteit, het spook van Italiaanse schoonmakers en de noodzaak van meer bescherming voor klagende bedrijven.


Onder de Nederlandse bevolking is de scepsis over Europa groot. Al is de Europese grondwet hier onbarmhartig afgeschoten, en lijkt deze papieren tijger getemd, de economische integratie is een onomkeerbaar proces. Onderdeel daarvan is de opening van de markten in heel Europa voor het vrij verkeer van goederen en diensten. In dat kader zijn overheden en gesubsidieerde instellingen in de aangesloten landen verplicht bepaalde opdrachten Europees aan te besteden. Het betreft opdrachten die een waarde vertegenwoordigen boven een vastgesteld drempelbedrag, in geval van diensten en leveringen bijvoorbeeld 211.000 euro voor lagere overheden. Het Rijk heeft te maken met nog lagere drempels.

Waarom moeten we blij zijn met de Europese aanbesteding?

'De doelstelling van het Europese aanbestedingsrecht, dat de mogelijkheid creëert gesloten markten open te breken is alleen maar toe te juichen. Voor inschrijvende marktpartijen geven de richtlijnen een bepaalde rechtsbescherming. Openbaarheid, transparantie, gelijkheid van behandeling, non-discriminatie en concurrentie zijn leidende principes in de Europese aanbesteding.

Ze maakt het bedrijven mogelijk actief te worden op nieuwe markten, ook in sectoren waar tot dusverre geen grensoverschrijdende competitie bestond. De markt van overheidsopdrachten is een gigantisch lucratieve. Op jaarbasis gaat daar volgens informatie van het ministerie van Economische Zaken zo’n 725 miljard euro in om.’

Heeft Europa met de aanbestedingsrichtlijnen een bureaucratisch monster gebaard, zoals critici betogen?

‘Een van de problemen is, dat onervaren opdrachtgevers een enorme hoeveelheid vragen afvuren op de inschrijvende partijen, om zo het bewijs te krijgen dat die voldoen aan alle criteria. Dat zie ik in mijn eigen praktijk, bijvoorbeeld bij de behartiging van zaken in de ict-sector maar ook in de facilitaire dienstverlening. Lang niet altijd zijn al die vragen noodzakelijk. Zo kan bijvoorbeeld gewerkt worden met zogenoemde ‘eigen verklaringen’.

Daarin geeft de inschrijver aan te voldoen aan de gestelde eisen en hoeft hij zijn referenties pas te tonen wanneer hij als ‘beste uit de bus’ is gekomen. Mijn stelling is: hoe professioneler, des te minder papier er geproduceerd wordt. Ik verwacht overigens – nee, laat ik zeggen dat hoop ik - dat het in de toekomst een stuk efficiënter wordt als elektronisch aanbesteden gemeengoed is. Maar inderdaad, de Europese aanbestedingsrichtlijnen vormen een bureaucratisch keurslijf, hoe je het ook wendt of keert.’

Beeldvorming wordt dikwijls bepaald door incidenten. In Heerlen zou de gemeente bij de opdracht tot plaatsing van beveiligingscamera’s Europese aanbestedingsregels hebben overtreden. De toenmalige burgemeester Sakkers zou de miljoenenorder gegund hebben aan een bevriend bedrijf. Is dit een incident of worden regels massaal ontdoken?

‘Er zijn vanuit het verleden wel meer van dit soort incidenten bekend. Maar ik kan zeker niet zeggen dat er op dit punt sprake is van structurele misstanden. Veel ondernemers beweren dat zij het slachtoffer zijn geworden van boze opzet en kwadertrouw bij opdrachtgevers. Volgens mij is dit slechts incidenteel het geval. Aan gemaakte fouten ligt eerder een gebrek aan kennis en professionaliteit ten grondslag. Ik kom in mijn praktijk maar heel sporadisch aanbestedingen tegen waar de integriteit van de opdrachtgever ter discussie staat.’

En de camerakwestie in Heerlen dan?

'De door u genoemde casus heeft geleid tot kamervragen en daarbij moet me iets van het hart. De aandacht van de politiek voor de aanbestedingsproblematiek is te veel incidentengymnastiek, terwijl structurele interesse ontbreekt. Erg jammer vind ik dat. Er is ook een andere manier om misstanden aan de orde te stellen.

De concurrentie kan namelijk kiezen voor een weg naar de rechter en eisen dat het werk alsnog wordt aanbesteed. Voor de rechter moet dan blijken of er met cijfers is gemanipuleerd om de openbare aanbesteding te omzeilen. Dat is veelal vrij eenvoudig vast te stellen. Of er in Heerlen sprake is geweest van ontduiking van de EG-aanbestedingsregels weet ik niet. Die zaak ken ik onvoldoende.’

Een andere truc om de Europese regels te omzeilen, is het in kleine stukken knippen van de aanbesteding. Mag dat zo maar?

‘Nee, in principe niet. Opdrachten moeten in beginsel als een geheel worden aanbesteed.’

In Noord-Holland hebben 29 gemeenten zich verenigd voor de aanbesteding van huishoudelijke verzorging, noodzakelijk geworden door de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Wat zijn naar uw opvatting de voordelen van deze samenwerking?

‘Je kunt enorm besparen. Je hoeft de aanbesteding maar een keer aan te kondigen. In plaats van pakweg vijftig ambtenaren ben je er voor het doorlopen van de procedure maar twaalf kwijt. Daarnaast zie je dat het clusteren ook kan leiden tot schaalvoordelen: scherpere prijzen en betere condities. Er zijn echter ook nadelen aan bundeling. De opdracht wordt zo groot dat kleinere bedrijven al op voorhand worden uitgesloten.

Dat is ook de klacht van het Midden- en Kleinbedrijf, een terechte denk ik. In zijn algemeenheid is het voor gemeenten onverstandig alle opdrachten te willen clusteren. Je hebt er als overheid namelijk belang bij dat in je regio voldoende bedrijven in staat zijn de betrokken opdrachten uit te voeren, en dat de markt ruim blijft.’

De Europese markt is opengegaan. Wordt ons land dankzij de Europese aanbesteding straks overspoeld door Italiaanse schoonmakers, Duitse cateraars, Britse zorgverleners en Franse beveiligingsbedrijven?

‘In allerlei regionale markten die zijn opengegaan zie je geen buitenlandse ondernemingen, of het moeten Nederlandse vestigingen van buitenlandse bedrijven zijn. Een Italiaanse schoonmaker? Onbestaanbaar! Waar moet die man zijn mensen huisvesten? En dan hebben we het nog niet over allerlei andere organisatorische problemen.’

Kun je als opdrachtgever in een Europese aanbesteding ook niet-materiële aspecten vangen zoals de vraag of een bedrijf een goed sociaal beleid voert? Stel ik wil als instelling in zee met een schoonmaakbedrijf. Voor mij is het belangrijk dat het personeel betrouwbaar is.

'Ja, je kunt veel dingen goed regelen. Bijvoorbeeld door te informeren naar ISO-certificaten. In de Verenigde Staten wordt bij opdrachten vaak verlangd dat uitvoerende bedrijven met personeel werken dat een getrouwe afspiegeling vormt van de samenleving. De Europese aanbesteding bevat ook ruimte om bij de keuze voor een bedrijf rekening te houden met overwegingen van sociale aard. Zo is het mogelijk de opdracht te gunnen aan een sociale werkplaats zonder dat daar een openbare aanbesteding aan vooraf is gegaan.’

Bij Loyens & Loeff behartigt advocaat Van de Meent zowel de belangen van bezwaarmakende bedrijven als van gedaagde gemeenten en semi-overheidsinstellingen. Hij kent beide kanten van het veld. In de praktijk zijn de klagende partijen doorgaans in het nadeel, meent hij, ‘Je moet als bedrijf van ver komen om in de rechtszaal te bewijzen dat jouw aanbieding beter heeft gescoord dan van de concurrent aan wie de opdracht is gegund.

En wat misstanden betreft. Je kunt als bedrijf het begin van het bewijs van belangenverstrengeling leveren, laten zien dat de zaak niet in de haak is. Dat kan voor de rechter echter onvoldoende zijn jouw vordering toe te wijzen. Als je bepaalde uitspraken van rechters in kort geding leest, merk je dat zij ervan overtuigd zijn dat de zaak niet deugt, maar onvoldoende bewijs in handen hebben gekregen om de klacht gegrond te verklaren. Om die reden pleit ik voor een betere regelgeving, zodat de bewijslast eerlijker verdeeld wordt.’

Jack van Eekelen

Fotobijschrift: Hoogleraar en advocaat Gert-Wim van de Meent.

 

 

Kader

De faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft sinds kort een nieuwe bijzonder hoogleraar Aanbestedingsrecht: mr. Gert-Wim van de Meent (41). De in Zeist geboren Van de Meent studeerde civiel recht aan de Universiteit van Utrecht en promoveerde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam op een proefschrift over het Europese aanbestedingsrecht. Sinds 1995 is hij als advocaat werkzaam op het kantoor Loyens & Loeff in Amsterdam.

Kader

Over het aanbesteden van het openbaar vervoer is de laatste tijd veel commotie ontstaan. In Noord-Brabant moest de aanbesteding worden overgedaan omdat de provincie vorig jaar onduidelijk was geweest jegens de inschrijvers. Busbedrijf Hermes heeft nu de concessie voor het noordoosten van Brabant in de wacht gesleept. Datzelfde bedrijf is naar de rechter gestapt uit onvrede met de aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg. Volgens de directie is Hermes door procedurefouten van die provincie uitgerangeerd.


Mercuri Urval is een internationale adviesorganisatie

Het corporate gevoel van een sympathieke headhunter

Als je een interview hebt bij Mercuri Urval met Marcel L’Herminez, komen er spontaan drie vragen bovendrijven.

Coenen Concept bouwt tandartspraktijk in Veldhoven

‘Interieur draagt bij aan optimale dienstverlening 5504 Mondzorg’

‘Niets is onmogelijk’. Dat is het motto van Lars van Breukelen.

Mkb’ers ontdek het internationaal talent in de regio!

What about the spouses?

Eindhoven gloeit nog na van twee prachtige, drukbezochte evenementen: DDW en Glow. De regio leeft en bruist, bloeit en groeit, onderneemt en innoveert en de toekomst lacht ons tegemoet.

Wim van Wessel maakt Wesco toekomstbestendig

Eigenwijze visie en werkwijze werpen vruchten af in schoonmaakbranche

De schoonmaakbranche is volop in beweging.

De duidelijke meerwaarde van Ergon-medewerkers

‘Ik zou willen dat ik er meer kon aannemen’

Bij het horen van de naam Ergon, denken veel mensen al snel aan de schoffelaars in de gemeenteplantsoenen.

Meten is weten

Nul40 on- en offline mediabureau in Eindhoven

‘Onze klanten hebben altijd rechtstreeks contact met senior adviseurs’